5. Sınıf Fen Bilimleri Ay’ın Yapısı ve Özellikleri Zor Seviye Test 1 – 10 Soru (Çözümlü)

5. Sınıf Fen Bilimleri Ay'ın Yapısı ve Özellikleri Zor Seviye Test 1 — sorular ve çözümler

9 soru · Fen Bilimleri · 5. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Ay'ın özellikleri ile ilgili bir öğrenci şu bilgileri defterine not etmiştir:

   • Küreye benzer bir şekle sahiptir ve kendi etrafında dönme hareketi yapar.
   • Güneş'ten aldığı ışığı yansıttığı için Dünya'dan bir ışık kaynağı gibi görünür.
   • Yüzeyindeki sıcaklıklar gece ve gündüz arasında aşırı derecede farklılık gösterir.
   • Gök taşları yüzeye çarparak kraterler oluşturur.

   Öğretmen, üçüncü notta sıcaklık farkının sebebinin yazılmadığını belirtmiştir. Bu notu tamamlamak için sebep olarak aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?

   1. Ay'ın küreye benzer bir şekle sahip olması
   2. Ay'ın kendi etrafında dönme hareketi yapması
   3. Ay'ın Güneş'ten aldığı ışığı yansıtması
   4. Ay'ın atmosferinin çok ince (yok denecek kadar az) olması
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Ay yüzeyinde gece ve gündüz arasında aşırı sıcaklık farkı görülmesinin temel nedeni atmosferinin çok ince (yok denecek kadar az) olmasıdır.
   2. Atmosfer, gök cisimlerinde ısıyı dengede tutan bir battaniye görevi görür.
   3. Verilen notlarda sıcaklık farkının sebebi sorulduğunda, seçeneklerdeki ifadelerden atmosferin ince olması bu duruma doğrudan sebep olarak açıklanmalıdır.

2. Ay'ın yapısı ve özellikleri hakkında sunum hazırlayan bir grup öğrenci şu bilgileri sunmuştur:

   • I.
     Ay kendi ısı ve ışık kaynağı değildir, Güneş'ten aldığı ışığı yansıtır.
   • II.
     Şekli küreye benzer ve yüzeyinde kaya, taş, kum ile kraterler bulunur.
   • III.
     Atmosferi çok ince olduğu için gece ve gündüz sıcaklık farkı çok azdır.

   Bu öğrencilerin verdiği bilgilerden hangileri doğrudur?

   1. Yalnız I
   2. I ve II
   3. II ve III
   4. I, II ve III
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Ay kendi ısı ve ışık kaynağı değildir, Güneş'ten aldığı ışığı yansıtır (I. öncül doğru).
   2. Şekli küreye benzer ve yüzeyinde kaya, taş, kum ile kraterler bulunur (II. öncül doğru).
   3. Atmosferi çok ince olduğu için gece ve gündüz sıcaklık farkı çok az değil, aksine çok fazladır (III. öncül yanlış).
   4. Bu durumda I ve II doğrudur.

3. Ay ile ilgili hazırlanan bir bilgi kartında şu ifadeler yer almaktadır:

   • Gökyüzünde çıplak gözle görülebilen en parlak doğal gök cisimlerinden biridir ancak kendi ışığını üretemez.
   • Yüzeyinde volkanik düzlükler, yüksek dağlar ve gök taşlarının çarpmasıyla oluşan çukurlar bulunur.
   • Atmosferinin neredeyse olmaması, yüzey şartlarını Dünya'dan çok farklı kılar.

   Bu kartta yazan bilgilere dayanarak Ay hakkında aşağıdakilerden hangisi kesin olarak söylenebilir?

   1. Ay'ın yüzeyinde rüzgâr ve yağmur gibi hava olayları yaşanmaktadır.
   2. Ay yüzeyindeki sıcaklıklar yıl boyunca sabittir ve hiç değişmez.
   3. Ay'ın ışık kaynağı olmamasına rağmen görülebilmesi Güneş'ten aldığı ışığı yansıtmasıyla ilgilidir.
   4. Ay'ın yüzeyindeki kraterler sadece su akıntılarının aşındırmasıyla oluşmuştur.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Bilgi kartında Ay'ın kendi ışığını üretemediği ancak gökyüzünde çok parlak göründüğü belirtilmiştir.
   2. Bilimsel olarak Ay, Güneş'ten aldığı ışığı Dünya'ya yansıtarak parlak görünür.
   3. Diğer seçeneklerdeki ifadeler karttaki bilgilere dayanarak kesin olarak söylenemez veya yanlıştır.

4. Dünya'dan gökyüzüne bakıldığında Ay'ın yüzeyinde farklı renk tonları görülür. Bu renk tonlarıyla ilgili öğrencilerin yaptığı şu yorumlardan hangisi doğrudur?

   1. Koyu renkli bölgeler genellikle geniş düzlükleri, açık renkli bölgeler ise engebeli ve yüksek alanları gösterir.
   2. Açık renkli bölgeler düzlükleri, koyu renkli bölgeler ise tamamen suyla dolmuş okyanusları temsil eder.
   3. Koyu renkli bölgeler Ay'ın hiç ışık almayan ve tamamen karanlıkta kalan arka yüzüdür.
   4. Açık renkli bölgeler astronotların bıraktığı ayak izlerinin biriktiği toz tabakalarıdır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Ay'ın yüzeyindeki koyu renkli bölgeler Ay'ın geniş düzlüklerini (deniz adı verilen mareleri) oluşturur.
   2. Açık renkli bölgeler ise dağlık, engebeli ve yüksek alanları temsil eder.

5. Öğretmeni Ali'ye 'Ay'ın yüzeyinde su var mıdır?' diye sormuştur. Ali şu cevabı vermiştir: 'Geçmişte yapılan ilk incelemelerde su bulgusuna rastlanmamıştı ancak günümüzde Ay'ın bazı bölgelerinde suyun varlığına dair kanıtlar elde edilmiştir.' Bu kanıtların ortaya çıkmasında aşağıdaki olaylardan hangisi en çok etkili olmuştur?

   1. Astronotların Ay yüzeyine diktikleri bayrakların rüzgârda dalgalanması
   2. Ay'ın kendi etrafındaki dönme süresini Dünya etrafındaki dolanma süresine eşitlemesi
   3. Ay yüzeyine çarpan gök taşlarının etkisiyle buz parçacıklarının yüzeye çıkması
   4. Güneş'ten gelen zararlı ışınların özel filtrelerle engellenmesi
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Ay'da su arama çalışmalarında son dönemde elde edilen bulgular, özellikle yüzeye çarpan gök taşlarının getirdiği veya yüzey altındaki buz parçacıklarının ortaya çıkmasıyla ilgilidir.
   2. Bu sayede Ay'da suyun varlığına dair önemli kanıtlar elde edilmiştir.

6. Bir öğrenci Ay'ı gözlemlerken şu notları almıştır: 'Ay'ı bazı geceler yarım daire şeklinde, bazı geceler tamamen parlak bir daire şeklinde, bazı gecelerde ise hiç göremiyorum.' Bu gözlemin temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Ay'ın Dünya etrafındaki dolanma hareketi sonucunda Güneş'e ve Dünya'ya göre konumunun değişmesi
   2. Ay'ın kendi etrafında dönme hareketini tamamlaması
   3. Dünya'nın kendi ekseni etrafında batıdan doğuya doğru dönmesi
   4. Güneş'in kendi etrafında saat yönünün tersine dönmesi
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Ay'ın Dünya'dan bakıldığında farklı şekillerde (evreler halinde) görülmesinin temel sebebi, Ay'ın Dünya etrafındaki dolanma hareketidir.
   2. Bu dolanma hareketi sırasında Ay, Dünya ve Güneş'e göre konumunu sürekli değiştirir.
   3. Konum değiştikçe Güneş'ten aldığı ışığın Dünya'dan görünen aydınlık kısmının oranı değişir ve bu durum Ay'ın evrelerini oluşturur.
   4. Seçenekleri incelediğimizde, “Ay'ın Dünya etrafındaki dolanma hareketi…” seçeneğindeki ifade bu durumu tam olarak açıklamaktadır.

7. Astronotlar Ay yüzeyinde inceleme yaparken yanlarında taşıdıkları metal bir çubuğu toprağa saplamışlar ve yüzeyde bıraktıkları ayak izlerinin uzun süre bozulmadığını fark etmişlerdir. Bu durumun ortaya çıkmasında Ay ile ilgili,

   • I.
     Atmosferinin çok ince (yok denecek kadar az) olması,
   • II.
     Yüzeyinde rüzgâr ve yağış gibi hava olaylarının görülmemesi,
   • III.
     Kendi ekseni etrafındaki dönme süresinin Dünya'dakinden uzun olması

   özelliklerinden hangileri doğrudan etkilidir?

   1. Yalnız I
   2. I ve II
   3. II ve III
   4. I, II ve III
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Ay yüzeyindeki ayak izlerinin bozulmadan kalabilmesi için rüzgâr, yağmur gibi hava olaylarının olmaması gerekir.
   2. Bu durumun temel sebebi Ay'ın atmosferinin yok denecek kadar ince olmasıdır.
   3. Atmosferin olmaması veya çok ince olması hava olaylarının gerçekleşmesini engeller.
   4. Kendi ekseni etrafındaki dönme süresinin etkisi ayak izinin kalıcılığında doğrudan rol oynamaz.
   5. Bu nedenle I ve II numaralı öncüller doğrudur.

8. Bir bilim insanı yaptığı araştırmada Ay yüzeyinde son yıllarda yüzlerce yeni krater oluştuğunu tespit etmiştir. Bu kraterlerin oluşum süreci ve Ay'ın yüzey yapısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

   1. Kraterler sadece geçmişte oluşmuş olup günümüzde yeni krater oluşumu tamamen durmuştur.
   2. Gök taşlarının büyük bir kısmı ince atmosferi geçerek Ay yüzeyine doğrudan çarpar.
   3. Ay yüzeyinde kaya ve taşların ufalanarak toza dönüşmesinde gece-gündüz sıcaklık farkı etkilidir.
   4. Ay yüzeyindeki çukur alanların oluşumunda uzaydan gelen gök taşları rol oynamıştır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Bilim insanlarının son yıllarda yüzlerce yeni krater oluştuğunu tespit etmesi günümüzde de krater oluşumunun devam ettiğini gösterir.
   2. “Kraterler sadece geçmişte oluşmuş olup…” seçeneğinde kraterlerin sadece geçmişte oluştuğu ve günümüzde tamamen durduğu iddia edilmektedir ki bu yanlıştır.
   3. İnce atmosfer nedeniyle gök taşları yüzeye çarparak krater oluşturmaya devam eder.

9. Aşağıdaki tabloda Ay'ın bazı özellikleri verilmiştir:

   Özellik	Açıklama
   Şekil	Küreye benzer
   Atmosfer	Çok incedir (yok denecek kadardır)
   Uydu durumu	Dünya'nın tek doğal uydusudur
   Su durumu	Çarpışmalarla ortaya çıkan buz izleri vardır

   Bu tabloya göre Ay ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

   1. Ay'ın uzaydaki geometrik biçimi yuvarlak bir küreye benzemektedir.
   2. Ay yüzeyinde suyun varlığını kanıtlayan bazı izler keşfedilmiştir.
   3. Ay, Dünya'nın etrafında dolanan doğal bir gök cismidir.
   4. Ay üzerinde hava olaylarının gerçekleşmesini önleyen kalın bir gaz tabakası vardır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Tabloda atmosferin 'Çok incedir (yok denecek kadardır)' olduğu belirtilmektedir.
   2. “Ay üzerinde hava olaylarının gerçekleşmesini…” seçeneğinde ise 'kalın bir gaz tabakası vardır' denmektedir ki bu tabloyla çelişmektedir.