5. Sınıf Fen Bilimleri Basit Elektrik Devresinde Ampul Parlaklığını Etkileyen Değişkenler Zor Seviye Test 1 – 10 Soru (Çözümlü)

5. Sınıf Fen Bilimleri Basit Elektrik Devresinde Ampul Parlaklığını Etkileyen Değişkenler Zor Seviye Test 1 — sorular ve çözümler

10 soru · Fen Bilimleri · 5. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Asya, öğretmeninin verdiği ödevde elektrik devrelerindeki bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişkenleri doğru bir şekilde sınıflandırmak istemektedir. Asya'nın incelediği bir deneyde pil sayısı değiştirilerek ampul parlaklığındaki değişimler gözlenmiştir. Bu deneyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

   1. Bağımsız değişken pil sayısıdır.
   2. Pil cinsi bağımsız değişkendir.
   3. Ampul sayısı kontrol edilen değişkendir.
   4. Bağımlı değişken ampul parlaklığıdır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Bilimsel deneylerde araştırmacı tarafından değiştirilen değişkene bağımsız değişken denir. Bu deneyde pil sayısı değiştirilmiştir, dolayısıyla bağımsız değişken pil sayısıdır ("Bağımsız değişken pil sayısıdır" seçeneği doğru).
   2. Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen duruma bağımlı değişken denir. Burada gözlenen ampul parlaklığı bağımlı değişkendir ("Bağımlı değişken ampul parlaklığıdır" seçeneği doğru).
   3. Deneyde sabit tutulan faktörlerden biri ampul sayısıdır ("Ampul sayısı kontrol edilen değişkendir" seçeneği doğru).
   4. Pil cinsi bu deneyde değiştirilen değil, sabit tutulan (kontrol edilen) değişkendir. Bu yüzden "Pil cinsi bağımsız değişkendir" seçeneği yanlıştır.

2. Bilimsel bir araştırmada hipotezi test etmek için kurulan düzeneklerde değişkenlerin doğru seçilmesi büyük önem taşır. Bir öğrenci, 'Ampul sayısı artarsa ampul parlaklığı azalır.' hipotezini test etmek amacıyla aşağıdaki düzenek çiftlerinden hangisini kullanmalıdır?

   1. 1 pilli - 1 ampullü devre ile 2 pilli - 1 ampullü devre
   2. 2 pilli - 1 ampullü devre ile 1 pilli - 2 ampullü devre
   3. 1 pilli - 2 ampullü devre ile 1 pilli - 3 ampullü devre
   4. 2 pilli - 2 ampullü devre ile 1 pilli - 1 ampullü devre
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. 'Ampul sayısı artarsa ampul parlaklığı azalır' hipotezini test etmek için ampul sayısının değiştirilmesi, pil sayısının ise sabit tutulması gerekir (kontrollü deney kuralı).
   2. Seçenekleri incelediğimizde, "1 pilli - 2 ampullü devre ile 1 pilli - 3 ampullü devre" seçeneğindeki '1 pilli - 2 ampullü devre ile 1 pilli - 3 ampullü devre' düzeneklerinde pil sayısı sabit (1 pil) tutulmuş, ampul sayıları ise farklı (2 ve 3 ampul) seçilmiştir.
   3. Bu durumda hipotezi test etmek için doğru düzenek çifti "1 pilli - 2 ampullü devre ile 1 pilli - 3 ampullü devre" seçeneğidir.

3. Eren, fen bilimleri dersinde hazırladığı projede özdeş devre elemanları kullanarak dört farklı devre kuruyor ve elde ettiği sonuçları defterine kaydediyor.

   • K Devresi: 1 pil, 1 ampul
   • L Devresi: 2 pil, 1 ampul
   • M Devresi: 1 pil, 2 ampul
   • N Devresi: 3 pil, 3 ampul

   Eren, 'Pil sayısının ampul parlaklığına etkisini' incelemek istediğinde hangi iki devreyi karşılaştırmalıdır?

   1. M ve N devreleri
   2. K ve M devreleri
   3. L ve N devreleri
   4. K ve L devreleri
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. 'Pil sayısının ampul parlaklığına etkisini' incelemek için bağımsız değişken pil sayısı olmalıdır.
   2. Bağımsız değişkenin (pil sayısı) dışında kalan her şey (ampul sayısı ve türü) kontrol edilen değişken olmalı yani sabit tutulmalıdır.
   3. K Devresi: 1 pil, 1 ampul. L Devresi: 2 pil, 1 ampul.
   4. K ve L devrelerinde ampul sayıları aynı (1 ampul), pil sayıları ise farklıdır (1 pil ve 2 pil). Bu nedenle K ve L devreleri karşılaştırılmalıdır.

4. Nehir, özdeş pil ve ampullerle kurulu bir elektrik devresinde pil sayısını sabit tutarak ampul sayısını artırıyor. Bu işlem sonucunda devrede gözlemlemesi gereken durum ve bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

   1. Ampul parlaklığı azalır, çünkü pilin sağladığı aynı miktar enerji daha fazla ampul arasında paylaşılır.
   2. Ampul parlaklığı artar, çünkü devreye eklenen her ampul pile daha fazla enerji sağlar.
   3. Ampul parlaklığı değişmez, çünkü pil sayısı sabit tutulmuştur.
   4. Ampuller ışık vermez, çünkü devreye yeni ampuller eklemek devreyi otomatik olarak açar.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Bir elektrik devresinde pil sayısı sabit tutulup ampul sayısı artırıldığında, pilin ürettiği elektrik enerjisi daha fazla sayıda ampul tarafından paylaşılır.
   2. Enerji paylaşımından dolayı her bir ampule düşen enerji miktarı azalır.
   3. Ampule düşen enerji azaldığı için ampul parlaklığı da azalır.
   4. Bu durum "Ampul parlaklığı azalır, çünkü pilin sağladığı aynı miktar enerji daha fazla ampul arasında paylaşılır" seçeneğinde doğru olarak açıklanmıştır.

5. Ozan, özdeş piller ve ampuller kullanarak kurduğu bir devrede, ampul parlaklığını artırmak için aşağıdakilerden hangisini yaparsa yanlış bir işlem yapmış olur?

   1. Devredeki pil sayısını artırmak
   2. Devredeki pil sayısını sabit tutup ampul sayısını artırmak
   3. Devredeki ampul sayısını azaltmak
   4. Devreye özdeş bir pil daha seri bağlamak
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Ampul parlaklığını artırmak için pil sayısı artırılabilir ya da ampul sayısı azaltılabilir.
   2. Devredeki pil sayısını artırmak veya devreye özdeş bir pil daha eklemek parlaklığı artırır.
   3. Ampul sayısını azaltmak parlaklığı artırır.
   4. Pil sayısını sabit tutup ampul sayısını artırmak ise parlaklığı azaltır; bu yüzden yanlış bir işlemdir.

6. Fen bilimleri laboratuvarında araştırma yapan bir öğrenci grubu, özdeş pil ve ampullerle kurdukları devrelerde şu verileri elde ediyor:

   • Devre A: 2 pil, 2 ampul
   • Devre B: 3 pil, 2 ampul
   • Devre C: 1 pil, 2 ampul

   Bu gruplama ile ilgili öğrencilerin yaptığı aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?

   1. Ampul parlaklığı en az olan devre Devre B'dir.
   2. Ampul parlaklığı en fazla olan devre Devre C'dir.
   3. Devre B'deki ampuller, Devre A'dakilere göre daha parlak yanar.
   4. Devre C'deki ampuller, Devre A'dakilere göre daha parlak yanar.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Ampul sayıları aynı (2 ampul) olan tüm devrelerde, pil sayısı fazla olanın parlaklığı daha fazladır.
   2. Devre A: 2 pil, Devre B: 3 pil, Devre C: 1 pil (tümünde 2 ampul var).
   3. Parlaklık sıralaması pil sayısına göre Devre B > Devre A > Devre C şeklinde olur.
   4. "Devre B'deki ampuller, Devre A'dakilere göre daha parlak yanar" seçeneğinde 'Devre B'deki ampuller, Devre A'dakilere göre daha parlak yanar' ifadesi yer alır ve bu ifade doğrudur.

7. Deniz, fen bilimleri dersinde hazırladığı proje ödevi için özdeş piller ve ampuller kullanarak kurduğu üç farklı devredeki değişkenleri incelemektedir. Deniz'in kurduğu devreler aşağıda verilmiştir.

   📐

   Bu devrelerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

   1. I. ve II. devreler karşılaştırıldığında, hem pil sayısı hem de ampul sayısı farklı olduğu için kontrollü bir deney yapılmış olmaz.
   2. I. ve III. devreler karşılaştırıldığında, hem pil sayısı hem de ampul sayısı farklı olduğu için kontrollü bir deney yapılmış olmaz.
   3. II. ve III. devreler karşılaştırıldığında, bağımsız değişken yalnızca pil sayısı, bağımlı değişken ise ampul parlaklığıdır.
   4. III. devredeki ampulün parlaklığı, II. devredeki ampullerin parlaklığından daha fazladır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1)

   • I.
     devrede 1 pil ve 2 ampul,
   • II.
     devrede 2 pil ve 3 ampul,
   • III.
     devrede 3 pil ve 1 ampul vardır.

   2) Kontrollü bir deneyde yalnızca bir değişken değiştirilir, diğerleri sabit tutulur.

   3)

   • I.
     ve
   • II.
     devrelerde de,
   • I.
     ve
   • III.
     devrelerde de hem pil sayısı hem ampul sayısı farklıdır; bu karşılaştırmalarla kontrollü deney yapılmış olmaz. Bu ifadeler doğrudur.

   4) III. devrede pil sayısı daha fazla, ampul sayısı daha azdır; bu yüzden L6 ampulü II. devredeki ampullerden daha parlak yanar. Bu ifade doğrudur.

   5) II. ve III. devrelerde hem pil sayısı hem ampul sayısı farklı olduğu için bağımsız değişken yalnızca pil sayısı olamaz. Yanlış ifade budur.

8. Lina, özdeş piller ve özdeş ampuller kullanarak hazırladığı 3 farklı elektrik devresindeki ampul parlaklıklarını karşılaştırmak istemektedir.

   • X Devresi: 1 pil, 2 ampul
   • Y Devresi: 2 pil, 2 ampul
   • Z Devresi: 2 pil, 1 ampul

   Buna göre bu devrelerdeki ampul parlaklıklarının büyükten küçüğe doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Z > X > Y
   2. X > Y > Z
   3. Y > Z > X
   4. Z > Y > X
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Basit elektrik devrelerinde pil sayısı arttıkça ampul parlaklığı artar, ampul sayısı arttıkça ampul parlaklığı azalır.
   2. X Devresi: 1 pil ve 2 ampul vardır. Parlaklık küçüktür.
   3. Y Devresi: 2 pil ve 2 ampul vardır. X'e göre daha parlaktır.
   4. Z Devresi: 2 pil ve 1 ampul vardır. Pili en çok, ampulü en az olduğu için parlaklık en fazladır.
   5. Parlaklıkları karşılaştırırsak Z > Y > X sonucuna ulaşılır.

9. Tuna, özdeş pil ve ampullerden oluşan iki farklı devre kuruyor.

   • I.
     devrede 2 pil ve 2 ampul,
   • II.
     devrede ise 1 pil ve 3 ampul kullanıyor. Tuna bu iki devredeki ampul parlaklıklarını gözlemlediğinde hangi sonuca ulaşır?
   1. II. devredeki ampuller hiç ışık vermez.
   2. II. devredeki ampuller, I. devredeki ampullere göre daha parlak yanar.
   3. Her iki devrede de ampul parlaklıkları birbirine eşittir.
   4. I. devredeki ampuller, II. devredeki ampullere göre daha parlak yanar.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1)

   • I.
     devrede 2 pil ve 2 ampul,
   • II.
     devrede 1 pil ve 3 ampul vardır.

   2) I. devrede pil sayısı daha fazla, ampul sayısı daha azdır.

   3) Pil sayısı arttıkça ampul parlaklığı artar, ampul sayısı arttıkça azalır.

   4) Bu nedenle

   • I.
     devredeki ampuller
   • II.
     devredekilere göre daha parlak yanar.

10. Aşağıdaki durumlardan hangisi basit bir elektrik devresinde bağımsız değişkenin pil sayısı, bağımlı değişkenin ise ampul parlaklığı olduğu bir deneyi ifade eder?

    1. Ampul sayısını sabit tutarak pil sayısını değiştirmek ve ampul parlaklığındaki değişimi kaydetmek
    2. Pil sayısını sabit tutarak ampul sayısını değiştirmek ve ampul parlaklığındaki değişimi kaydetmek
    3. Hem pil sayısını hem de ampul sayısını aynı anda artırmak ve kablo uzunluğunu incelemek
    4. Pil ve ampul sayılarını sabit tutup anahtarın açık veya kapalı olma durumunu test etmek
    Cevap ve çözüm

    Cevap: A)

    1. Bağımsız değişken, deneyde bizim değiştirdiğimiz faktördür ve bu soruda pil sayısı olması istenmektedir.
    2. Bağımlı değişken, bağımsız değişkene bağlı olarak değişen sonuçtur ve bu soruda ampul parlaklığı olması istenmektedir.
    3. Kontrollü bir deneyde, diğer tüm faktörler (örneğin ampul sayısı) sabit tutulmalıdır.
    4. Bu şartları sağlayan seçenek, ampul sayısını sabit tutarak pil sayısını değiştiren "Ampul sayısını sabit tutarak pil sayısını değiştirmek ve ampul parlaklığındaki değişimi kaydetmek" seçeneğidir.