SoruBilimin Doğası ve Bilimsel Araştırma Süreçleri1
Bir bilim insanı, okul bahçesindeki çimlerin bazı bölgelerinde sararmalar ve kurumalar olduğunu gözlemlemiştir. Bu durumun nedenini araştırmak üzere duyu organları ve bazı ölçüm araçları yardımıyla çimlerin yapısını, sulama miktarını ve toprak özelliklerini ayrıntılı olarak incelemiştir. Bilimsel araştırma sürecinin mantığına göre araştırmacının bu aşamada gerçekleştirdiği temel işlem aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kontrollü deney tasarlayarak bağımsız değişkenin etkisini gözlemleme
- B) Duyu organları ve araç gereçler yardımıyla sistemli ve dikkatli veri toplama (gözlem yapma)
- C) Elde edilen verilere dayanarak geçici bir çözüm önerisi veya hipotez kurma
- D) Hipotezden akıl yürütme yoluyla zaman kazandırıcı tahminlerde bulunma
- E) Elde edilen bulguları analiz ederek nihai bilimsel kanuna ulaşma
SoruBilimin Doğası ve Bilimsel Araştırma Süreçleri2
Bir araştırmacı, incelediği bir bitki türünün yaprak genişliği ile yaşadığı bölgenin nem oranı arasındaki ilişkiyi araştırmak için gözlemler yapmış ve 'Nemli bölgelerde yetişen bitkilerin yaprakları daha geniştir.' önermesini öne sürmüştür. Araştırmacı bu önermeyi test etmek için aynı türden bitkileri; su miktarı ve sıcaklık sabit tutulan, ancak nem oranları farklı olan odalarda yetiştirmiş ve yaprak genişliklerini ölçmüştür. Bu deneyde odaların nem oranı hangi kavramla ifade edilir?
- A) Bağımsız değişken
- B) Bağımlı değişken
- C) Kontrol edilen (sabit) değişken
- D) Hipotez
- E) Çıkarım
CevapBilimin Doğası ve Bilimsel Araştırma Süreçleri1
B) Duyu organları ve araç gereçler yardımıyla sistemli ve dikkatli veri toplama (gözlem yapma)
- Soruda araştırmacı çimlerdeki sararmayı fark ediyor ve duyu organları ile ölçüm araçlarını kullanarak yapıyı, sulama miktarını ve toprak özelliklerini inceliyor.
- Bilimsel araştırmada duyu organları ve araçlarla sistemli veri toplama işlemine gözlem denir.
…
CevapBilimin Doğası ve Bilimsel Araştırma Süreçleri2
A) Bağımsız değişken
- Araştırmacının bilerek değiştirdiği ve etkisini incelediği etken nem oranıdır; bu bağımsız değişkendir.
- Nem oranına bağlı olarak ölçülen yaprak genişliği bağımlı değişkendir.
…
SoruBilimin Doğası ve Bilimsel Araştırma Süreçleri3
Bilim insanlarının uzun yıllar boyunca yaptığı gözlem ve deneylerle defalarca desteklenen, doğal olayların 'nasıl' gerçekleştiğini betimleyen ve teoriyle arasında hiyerarşik bir ilişki bulunmayan bilimsel kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hipotez
- B) Kanun (Yasa)
- C) Teori
- D) Model
- E) Çıkarım
SoruBilimin Doğası ve Bilimsel Araştırma Süreçleri4
Bir biyoloji araştırma grubunda, bitki büyümesinde ışık renginin etkisini incelemek amacıyla iki özdeş saksı bitkisi hazırlanmıştır. Bitkilerden biri sürekli kırmızı ışık alan, diğeri ise aynı sıcaklık ve nem koşullarında fakat yeşil ışık alan odalara konulmuştur. Belirli bir süre sonra bitkilerin boy uzama miktarları kaydedilmiştir. Bu araştırmadaki değişkenlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Kontrol edilen sabit değişken bitkinin boy uzama miktarıdır.
- B) Bağımsız değişken bitkinin boy uzama miktarı, bağımlı değişken sıcaklıktır.
- C) Bağımsız değişken kullanılan saksıların cinsi, bağımlı değişken ışık rengidir.
- D) Bağımlı değişken ortamdaki nem miktarı, bağımsız değişken yeşil ışıktır.
- E) Bağımsız değişken ışık rengi, bağımlı değişken bitkinin boy uzama miktarıdır.
CevapBilimin Doğası ve Bilimsel Araştırma Süreçleri3
B) Kanun (Yasa)
- Bilimde teori ve kanun kavramları arasında hiyerarşik bir ilişki bulunmamaktadır; biri diğerine dönüşmez.
- Kanunlar, doğal olayların 'nasıl' gerçekleştiğini betimleyen ve evrensel olarak doğrulanan ifadelerdir.
…
CevapBilimin Doğası ve Bilimsel Araştırma Süreçleri4
E) Bağımsız değişken ışık rengi, bağımlı değişken bitkinin boy uzama miktarıdır.
- Araştırmacının bilerek değiştirdiği değişken ışık rengidir; bu bağımsız değişkendir.
- Ölçülen ve ışık rengine bağlı olarak değişen değişken boy uzama miktarıdır; bu bağımlı değişkendir.
- Sıcaklık ve nem sabit tutulan kontrol değişkenleridir.
…
SoruBilimin Doğası ve Bilimsel Araştırma Süreçleri5
Bilim insanlarının bilimsel araştırma süreçlerinde farklı disiplinlerde farklı yöntemler kullanabilmesi, bilimin hangi temel doğasını en iyi açıklar?
- A) Bilimsel bilginin her zaman mutlak nesnel ve evrensel tek bir doğruya sahip olduğunu
- B) Deneylerin sadece fizik ve kimya laboratuvarlarında geçerli olduğunu
- C) Bilimde evrensel olarak kabul edilen katı ve tek bir bilimsel yöntem zorunluluğunun bulunmadığını
- D) Gözlem basamağının bilimsel araştırmalarda gereksiz olduğunu
- E) Teorilerin zamanla kanunlaşarak değişmez hale geldiğini
SoruBilimin Doğası ve Bilimsel Araştırma Süreçleri6
Lise öğrencisi Selim, bir akarsuyun farklı noktalarındaki balık popülasyonlarının büyüklüğünü inceledikten sonra "Akarsuyun sanayi atıklarının döküldüğü kısımlarındaki oksijen miktarının az olması, balık çeşitliliğini doğrudan olumsuz etkiler." şeklinde bir önerme öne sürmüştür. Selim'in oluşturduğu bu önermenin bilimsel bir nitelik taşıyabilmesi için öncelikle hangi özelliğe sahip olması gerekir?
- A) Mutlak olarak değişmez bir kanun niteliği taşıması
- B) Tüm canlı alemleri için evrensel ve istisnasız geçerli kurallar içermesi
- C) Daha önce hiçbir bilim insanı tarafından çalışılmamış tamamen özgün bir fikir olması
- D) Deneysel yöntemler veya gözlemler kullanılarak test edilebilir ve doğruluğu/yanlışlığı ispatlanabilir olması
- E) Hiçbir matematiksel model kullanılmadan sadece sözel ifadelerle açıklanması
CevapBilimin Doğası ve Bilimsel Araştırma Süreçleri5
C) Bilimde evrensel olarak kabul edilen katı ve tek bir bilimsel yöntem zorunluluğunun bulunmadığını
- Farklı disiplinlerde farklı yöntemlerin kullanılması, tek ve katı bir bilimsel yöntem olmadığını gösterir.
- Diğer seçenekler bilimin doğasına aykırıdır.
- Doğru seçenek C'dir.
CevapBilimin Doğası ve Bilimsel Araştırma Süreçleri6
D) Deneysel yöntemler veya gözlemler kullanılarak test edilebilir ve doğruluğu/yanlışlığı ispatlanabilir olması
- Selim gözlemlerinden sonra test edilebilecek bir önerme (hipotez) kurmuştur.
- Bir önermenin bilimsel sayılması için gözlem veya deneyle test edilebilir, yani doğrulanabilir ya da yanlışlanabilir olması gerekir.
…
SoruBilimin Doğası ve Bilimsel Araştırma Süreçleri7
Bilimsel bilginin üretilmesi ve doğası ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- A) Bilimde evrensel olarak kabul edilen tek bir sabit bilimsel yöntem basamakları dizisi yoktur.
- B) Bilimsel bilgi ve araştırmalar, toplumun kültürel ve sosyal özelliklerinden bağımsız düşünülemez.
- C) Bilim insanlarının yaşantıları, bakış açıları ve eğitimleri yaptıkları çalışmalarda etkilidir.
- D) Bilimsel bilgiler mutlak ve değişmez kesinliktedir; zamanla asla yenilenmezler.
- E) Teoriler ve kanunlar birbirinden farklı yapıdadır ve aralarında hiyerarşik bir dönüşüm yoktur.
CevapBilimin Doğası ve Bilimsel Araştırma Süreçleri7
D) Bilimsel bilgiler mutlak ve değişmez kesinliktedir; zamanla asla yenilenmezler.
- Yanlış olan ifade aranıyor.
- Bilimsel bilgi kesin ve değişmez değildir; yeni veriler ve teknolojiyle değişebilir. Bu yüzden D yanlıştır.
- A, B, C ve E bilimin doğasına uygun doğru ifadelerdir.
- Doğru seçenek D'dir.