5. Sınıf Fen Bilimleri Kuvvetin Ölçülmesi ve Dinamometreler Karma Seviye Test 2 – 7 Soru (Çözümlü)

5. Sınıf Fen Bilimleri Kuvvetin Ölçülmesi ve Dinamometreler Karma Seviye Test 2 — sorular ve çözümler

7 soru · Fen Bilimleri · 5. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Berk, fen bilimleri dersinde dinamometrelerin iç yapısını ve çalışma prensibini incelemektedir. Arkadaşına dinamometrelerle ilgili şu üç bilgiyi vermektedir:

   • I.
     Dinamometrelerin içinde kuvvetin büyüklüğünü ölçmeye yarayan esnek sarmal yay bulunur.
   • II.
     Dinamometreler yalnızca temas gerektiren kuvvetleri ölçer, temas gerektirmeyen kuvvetleri ölçemez.
   • III.
     Bir dinamometrenin ölçebileceği en büyük kuvvet değeri aşıldığında yay esneklik özelliğini kaybedebilir.

   Buna göre Berk'in verdiği bilgilerden hangileri doğrudur?

   1. Yalnız I
   2. I ve III
   3. II ve III
   4. I, II ve III
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Dinamometrelerin içinde kuvveti ölçmek için esnek sarmal yaylar bulunur; I doğrudur.
   2. Dinamometreler yalnızca temas gerektiren kuvvetleri ölçmez; örneğin bir cismin ağırlığı (yer çekimi kuvveti) dinamometreyle ölçülür. II yanlıştır.
   3. Dinamometrenin ölçebileceği en büyük değer aşılırsa yay esneklik özelliğini kaybedebilir; III doğrudur.
   4. Buna göre doğru bilgiler I ve III'tür.

2. Deniz, markette sergilenen ürünleri tartan el kantarının çalışma prensibini incelemiştir. El kantarının bir çeşit dinamometre olduğunu fark eden Deniz, bu aletin üzerindeki yayın kalınlığı ve yapıldığı madde ile ilgili şu yorumları yapmıştır:

   • I.
     Pazar yerinde çok ağır çuvalları tartmak için kullanılan el kantarlarında ince yaylar tercih edilir.
   • II.
     El kantarının içinde bulunan sarmal yayın esneklik özelliği, uygulanan kuvvetin büyüklüğünün ölçülmesini sağlar.
   • III.
     El kantarındaki yayın kesit alanı artırılırsa, aynı kuvvet karşısında yayın uzama miktarı azalır ve daha büyük kuvvetler ölçülebilir.

   Buna göre Deniz'in yaptığı yorumlardan hangileri doğrudur?

   1. Yalnız I
   2. I ve II
   3. II ve III
   4. I, II ve III
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Çok ağır çuvalları tartmak için ince yaylar değil, kalın ve sağlam yaylar tercih edilir, I yanlıştır.
   2. El kantarındaki sarmal yayın esneklik özelliği kuvvetin büyüklüğünü ölçmeyi sağlar, II doğrudur.
   3. Yayın kesit alanı artırıldığında yay sertleşir, aynı kuvvet karşısında uzama miktarı azalır ve daha büyük kuvvetler ölçülebilir, III doğrudur.
   4. II ve III doğrudur, doğru seçenek "II ve III"'dir.

3. Volkan, aynı cismin ağırlığını üç farklı yerde ölçmüştür:

   • L: Kuzey Kutbu'nda, deniz seviyesinde
   • N: Ekvator üzerinde, deniz kenarında
   • M: Ekvator üzerinde, yüksek bir dağın zirvesinde

   Volkan'ın ölçtüğü ağırlık değerlerinin büyükten küçüğe doğru sıralaması hangi seçenekte doğru verilmiştir?

   1. N > L > M
   2. M > N > L
   3. L > M > N
   4. L > N > M
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Bir cismin ağırlığı kutuplarda Ekvator'a göre daha fazladır; bu yüzden en büyük ağırlık L'de ölçülür.
   2. Deniz seviyesinden yükseğe çıkıldıkça yer çekimi kuvveti azalır; bu yüzden aynı enlemdeki dağ zirvesinde (M) ölçülen ağırlık, deniz kenarındakinden (N) azdır.
   3. Sıralama L > N > M olur.

4. Selin öğretmen, fen bilimleri laboratuvarında öğrencilerine esneklik kavramını ve dinamometrelerin çalışma ilkelerini anlatmaktadır. Öğrencilerden esnek maddeler ile ilgili örnekler vermelerini istemiştir. Dört öğrenci şu bilgileri vermiştir:

   • Arda: "Paket lastiği, gerildiğinde uzayan ve kuvvet kalkınca eski hâline dönen esnek bir maddedir."
   • Ceren: "Yay, kuvvet uygulandığında uzayan ve kuvvetin etkisi kalkınca eski hâline dönen esnek bir cisimdir."
   • Kerim: "Plastik cetvel hafifçe büküldüğünde kırılır ve asla eski hâline dönmez, bu nedenle esnek bir maddedir."
   • Deniz: "Yay gibi esnek maddeler kuvvetin büyüklüğünün ölçülmesinde kullanılır."

   Buna göre hangi öğrencinin verdiği bilgi yanlıştır?

   1. Arda
   2. Ceren
   3. Deniz
   4. Kerim
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Arda paket lastiğinin esnek olduğunu belirtmiştir; doğrudur.
   2. Ceren yayın esnek bir cisim olduğunu belirtmiştir; doğrudur.
   3. Kerim, kırılan ve eski hâline dönmeyen bir maddeyi esnek olarak tanımlamıştır. Esnek cisimler kuvvetin etkisi kalkınca eski hâline döner; bu bilgi yanlıştır.
   4. Deniz, yay gibi esnek maddelerin kuvvet ölçümünde kullanıldığını söylemiştir; doğrudur.

5. Selin, fen bilimleri performans ödevi için hazırladığı posterde kuvvet, kütle ve ağırlık kavramları ile ilgili bazı tablolar hazırlamıştır. Tabloda yapılan açıklamalardan hangisi bilimsel olarak yanlıştır?

   1. Ay'daki yer çekimi kuvveti Dünya'dakinden büyük olduğu için bir cismin Ay'daki ağırlığı Dünya'dakinden daha fazla ölçülür.
   2. Kütle eşit kollu terazi ile ölçülürken, ağırlık dinamometre ile ölçülür.
   3. Bir cismin kütlesi bulunduğu konuma göre değişmezken, ağırlığı yer çekiminin büyüklüğüne göre değişebilir.
   4. Kütlenin birimi kilogram veya gramdır, ağırlığın birimi ise Newton'dır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Kütle birimi kilogram/gram, ağırlık birimi Newton'dır, doğrudur.
   2. Kütle eşit kollu teraziyle, ağırlık dinamometreyle ölçülür, doğrudur.
   3. Kütle sabittir, ağırlık konuma göre değişir, doğrudur.
   4. Ay'daki yer çekimi kuvveti Dünya'dakinden küçüktür (Dünya'nın altıda biri kadardır), bu nedenle Ay'daki ağırlık Dünya'dakinden az olur; ifadede 'büyük olduğu için daha fazla ölçülür' denildiği için yanlıştır.

6. Öğretmeni derste kuvvet birimi ve dinamometreler konusunu işlerken tahtaya dört farklı öğrenci için ölçüm senaryoları yazmıştır. Hangi öğrencinin yaptığı ölçüm işlemi bilimsel olarak yanlıştır?

   1. Ada, 30 N'luk bir kuvveti hassas bir şekilde ölçmek için en büyük ölçüm değeri 500 N olan kalın yaylı dinamometreyi tercih etmiştir.
   2. Selin, kuvvetin büyüklüğünü ifade ederken birim olarak Newton (N) kelimesini kullanmıştır.
   3. Can, kas kuvvetiyle gerilen paket lastiğinin esnek bir madde olduğunu ve kuvvet ölçümünde kullanılabileceğini belirtmiştir.
   4. Mert, 50 N'luk bir cismi ölçmek için ölçüm sınırı 100 N olan bir dinamometre seçmiştir.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Mert, 50 N'luk bir cismi 100 N kapasiteli dinamometre ile ölçebilir, uygundur.
   2. Selin, kuvvet birimi olarak Newton kullanmıştır, doğrudur.
   3. Can, paket lastiğinin esnek olduğunu ve kuvvet ölçümünde kullanılabileceğini belirtmiştir, doğrudur.
   4. Ada, 30 N'luk küçük bir kuvveti ölçmek için 500 N'luk çok kalın yaylı bir dinamometre seçerse, dinamometre hiç uzamaz veya çok az uzayarak hassas ölçüm yapamaz; bu yanlıştır.

7. Alp, fen bilimleri projesi için hazırladığı posterde dinamometrelerin yapısı, özellikleri ve hassasiyetini etkileyen etkenler hakkında bilgi vermiştir. Postere yazdığı şu ifadeleri arkadaşlarıyla tartışmaktadır:

   • Yay yapımında kullanılan telin kalınlığı (kesit alanı) arttıkça dinamometrenin ölçebileceği kuvvet aralığı artar, ancak hassasiyeti azalır.
   • Dinamometrenin yapıldığı yayın cinsi, ölçebileceği en büyük kuvvet değerini ve hassasiyetini etkiler.
   • Dinamometreler sadece katı cisimlerin ağırlıklarını ölçmek için tasarlanmıştır, sıvıların ağırlığı dinamometreyle ölçülemez.

   Buna göre Alp'in posterinde yer alan ifadelerden kaç tanesi doğrudur?

   1. 2
   2. 1
   3. 0
   4. 3
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Yay yapımında kullanılan telin kalınlığı arttıkça dinamometrenin ölçebileceği kuvvet aralığı artar, ancak hassasiyeti azalır; bu ifade doğrudur.
   2. Yayın cinsi, esneklik sınırını ve dolayısıyla ölçebileceği en büyük kuvvet değerini ile hassasiyeti etkiler; bu ifade doğrudur.
   3. Sıvıların da ağırlığı vardır ve dinamometre ile ölçülebilir (sıvıların kap içindeki ağırlığı dinamometreyle ölçülebilir), bu yüzden sıvıların ölçülemez ifadesi yanlıştır.
   4. Toplamda 2 ifade doğrudur, bu nedenle doğru seçenek "2"'dir.