9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Edebî Sanatlar (Söz Sanatları) Orta Seviye Test 1 – 10 Soru (Çözümlü)

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Edebî Sanatlar (Söz Sanatları) Orta Seviye Test 1 — sorular ve çözümler

10 soru · Türk Dili ve Edebiyatı · 9. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. • I.
     Bahçede güller açtı, yollar çiçek kokuyor.
   • II.
     Bülbül güle âşık olup dallarda ağlar.
   • III.
     Gökyüzü masmavi, deniz durgun bu sabah.
   • IV.
     Dağlar bu gece yine derin derin düşünür.

   Numaralanmış dizelerin hangilerinde kişileştirme (teşhis) sanatı yapılmıştır?

   1. I ve II
   2. I ve III
   3. II ve IV
   4. III ve IV
   5. I, II ve III
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Teşhis, insan dışındaki varlıklara insana özgü özellikler (ağlamak, düşünmek vb.) kazandırma sanatıdır.
   2. II numaralı dizede bülbülün âşık olup ağlaması, IV numaralı dizede dağların düşünmesi insana özgü özelliklerdir; teşhis vardır.
   3. I ve III numaralı dizelerde doğa olağan hâliyle betimlenmiştir.

2. Aşağıdaki dizelerin hangisinde bilinen bir gerçeğin bilinmiyormuş gibi aktarılması (tecahülüarif sanatı) söz konusudur?

   1. Ey bu topraklar için toprağa düşmüş asker!
      Gökten ecdat inerek öpse o pak alnı değer.
   2. Şakaklarıma kar mı yağdı nedir?
      Benim mi Allahım bu çizgili yüz?
   3. Yolun sonunun göründüğü bu şehirde
      Hergün biraz daha eksiliyor insan.
   4. Körfezdeki dalgın suya baksan da bir,
      Geçmiş günden kalan kıyıları ansan da bir.
   5. Ne doğan güneşin hükmü var,
      Ne uzaktan gelen bir ses var.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Tecahülüarif, bilinen bir gerçeği, sanatsal bir incelik veya şaşkınlık yaratmak amacıyla bilmiyormuş gibi aktarma sanatıdır.
   2. Doğru seçenekteki 'Şakaklarıma kar mı yağdı nedir? / Benim mi Allahım bu çizgili yüz?' dizelerinde şair, yaşlandığını ve saçlarının ağardığını bildiği hâlde bunu şaşkınlıkla bilmezlikten gelmektedir.
   3. Bu durum tecahülüarif sanatının en klasik ve açık örneğidir.

3. Gözlerim yollarda kaldı bu akşam,

   Gönlüm bir kuş gibi gurbette yas tutar.

   Ne arayan var ne soran halimi,

   Yalnızlık odamda misafir yatar.

   Bu dörtlükte aşağıdaki edebî sanatlardan hangisi belirgin olarak kullanılmamıştır?

   1. Teşhis
   2. Tezat
   3. Tenasüp
   4. Mübalağa
   5. Teşbih
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. "Gönlüm bir kuş gibi gurbette yas tutar" dizesinde gönül kuşa benzetilmiştir; teşbih vardır.
   2. "Yalnızlık odamda misafir yatar" dizesinde yalnızlık bir insan gibi gösterilmiştir; teşhis vardır.
   3. "Gözlerim yollarda kaldı" sözünde abartma (mübalağa), göz–yol–gurbet–yalnızlık sözcüklerinde ise tenasüp vardır.
   4. Dörtlükte anlamca karşıt sözcükler bir arada kullanılmadığı için tezat yoktur.

4. Aşağıdaki dizelerin hangisinde bir olayın gerçekleşmesi, gerçek nedeninin dışında güzel ve hayalî bir nedene (hüsnütalil sanatına) bağlanmıştır?

   1. Güller açmış bahçede, bülbüller şakır,
      Bahar gelmiş bu yıl erkenden köyümüze.
   2. Bir gün gelir de bu dağlar aşılır,
      Yollar kavuşur birbirine.
   3. Yemyeşil oluvermiş ağaçlar,
      Bulutlara hayretinden.
   4. Yıldızlar söner, gece kararır yavaşça,
      Sabah ezanı duyulur uzaktan.
   5. Gözlerinden süzülen iki damla yaş,
      Anlatır derdini bana sessizce.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Hüsnütalil, bir olayın gerçekleşmesini gerçek nedeninin dışında, daha güzel, hayalî ve hoş bir nedene bağlama sanatıdır.
   2. Doğru seçenekte ağaçların yeşermesinin nedeni ilkbahar veya doğa kanunlarıyken, şair bunu bulutlara hayret etmelerine bağlamıştır.
   3. Bu durum hüsnütalil sanatının tanımıyla birebir uyuşmaktadır.

5. Aşağıdaki beyitlerin hangisinde bahçe, çiçek, bülbül, gül gibi kelimelerin bir arada kullanılmasıyla tenasüp (uygunluk) sanatı yapılmıştır?

   1. Eyüp sabrını ver bu garip kula
      Çile doldurmaktır ömrümüz yolda.
   2. Beni bende demen bende değilem
      Bir ben vardır bende benden içeri.
   3. Yıldızlı gökleri bayrak yapalım
      Göklerin bayrağa yakıştığı gün.
   4. Suya virsün bâğ-bân gül-zârı zahmet çekmesün
      Bir gül açılmaz yüzün tek virse min gül-zâra su.
   5. Eski bir penceredir açılan zamana
      Bakarsın her şey değişmiş aynada.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Soruda bahçe, çiçek, bülbül, gül gibi kelimelerin bir arada kullanılmasıyla oluşturulan tenasüp (uygunluk) sanatının hangi beyitlerde yer aldığı sorulmaktadır.
   2. Tenasüp sanatı, anlamca birbiriyle ilgili sözcüklerin bir arada kullanılmasıdır.
   3. Doğru seçenekte 'bâğ-bân' (bahçıvan), 'gül-zâr' (gül bahçesi) ve 'gül' kelimeleri bir arada kullanılarak tenasüp sanatı yapılmıştır.
   4. Diğer seçeneklerde bu anlam alanına giren kelimeler bir arada bulunmamaktadır.

6. I. Ey Yusuf'u kuyulardan çıkaran kudret,

   Bize de bir Yusuf kapısı aç ya Rab!

   II. Gökyüzünün başka rengi de varmış!

   Geç fark ettim taşın sert olduğunu.

   III. Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilâl!

   Olsun artık dökülen kanlarımın hepsi helâl.

   IV. Ne efsun-kâr imişsin âh ey dîdâr-ı hürriyet

   Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten

   Numaralanmış dizelerin hangisinde telmih (hatırlatma) sanatı yapılmıştır?

   1. I
   2. II
   3. III
   4. IV
   5. I ve IV
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Telmih (hatırlatma), herkesçe bilinen tarihi, dini veya mitolojik bir olaya, kişiye ya da söze şiirde üstü kapalı olarak yer vermektir.
   2. I. numaralı dizelerde Hz. Yusuf'un kuyuya atılması olayına ve Yusuf kapısına açıkça gönderme yapılmıştır, telmih sanatı vardır.
   3. Diğer dizelerde telmih sanatına örnek oluşturacak tarihi veya dini bir atıf bulunmamaktadır.

7. Gecenin koyu mavisi pencereme vururken,

   Uzaklarda bir köpek sesi geceyi böler.

   Yıldızlar gökyüzünde birer kandil gibi yanar,

   Ve rüzgâr dallara fısıldar en eski masalı.

   Bu dörtlükte aşağıdaki edebî sanatlardan hangisine yer verilmemiştir?

   1. Teşbih
   2. Teşhis
   3. Tenasüp
   4. İstiare
   5. Tezat
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Şiirdeki dizeler tek tek incelenerek kullanılan edebî sanatlar tespit edilir.
   2. 'Yıldızlar gökyüzünde birer kandil gibi yanar' dizesinde yıldızlar kandile benzetilerek teşbih (benzetme) sanatı yapılmıştır; 'gece', 'yıldız' ve 'rüzgâr' kelimeleri bir arada kullanılarak tenasüp (uygunluk) sağlanmıştır; rüzgârın dallara masal fısıldaması ile teşhis (kişileştirme) yapılmıştır.
   3. 'Gecenin koyu mavisi' ve 'pencereme vururken' ifadelerinde rüzgârın ya da sesin unsurları benzetme amacı gütmeden aktarıldığı için kapalı istiare barındırır.
   4. Dizelerde anlamca birbirinin karşıtı olan (zıt) herhangi iki kelime (gece-gündüz, ağlamak-gülmek vb.) yer almadığı için tezat sanatı yoktur.

8. (I) Annesinin hasretiyle öyle ağladı ki gözyaşları sokakları sel gibi bastı. (II) Uzaktaki dağların tepesinde beyaz karlar güneşin ilk ışıklarıyla parıldıyordu. (III) Köyün ortasından geçen nehir, minik taşların üzerinden coşkuyla akmaktaydı. (IV) Yaşlı çınar ağacının altında oturan ihtiyar, geçmiş günlerin hatırasına daldı. (V) Akşamın alacakaranlığı çökerken evlerin bacalarından mavi dumanlar tütmeye başladı. Bu metindeki numaralanmış cümlelerin hangisinde abartma (mübalağa) sanatı yapılmıştır?

   1. V
   2. II
   3. III
   4. IV
   5. I
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Mübalağa (abartma), bir durumu olduğundan çok büyük ya da çok küçük göstererek anlatma sanatıdır.
   2. I numaralı cümlede gözyaşlarının sokakları sel gibi basması, ağlamanın gerçekte olamayacak ölçüde büyütülmesidir; mübalağa vardır.
   3. II, III, IV ve V numaralı cümlelerde doğadaki olağan durumlar betimlenmiştir, abartma yoktur.

9. Aşağıdaki dizelerin hangisinde anlam bakımından birbirinin karşıtı olan kelimeler bir arada kullanılmamıştır?

   1. Gündüzler benimdir, geceler bana yas,
      Bu gurbet elde neşe bana yas.
   2. Kimi masum doğar kimi suçlu ölür,
      Bu çarkın içinde ne sırlar çözülür.
   3. Bazen kış olurum kar yağdırırım,
      Bazen yaz olurum gül açtırırım.
   4. Ağlarım çeşmimden akar kanlı yaş,
      Görenler sanır ki harmana girdi baş.
   5. Aydınlık sabahlardan karanlık gecelere
      Geçer ömrümüzün sessiz yılları.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Soruda anlam bakımından birbirinin karşıtı olan kelimelerin (zıt anlamlı kelimelerin) bir arada kullanılmadığı dizeleri bulmamız istenmektedir.
   2. Doğru seçenekte herhangi bir zıt anlamlı kelime çifti bulunmamaktadır (ağlamak, çeşm, kanlı yaş, harman).
   3. “Kimi masum doğar kimi…” seçeneğinde 'doğar' ve 'ölür' kelimeleri birbirinin zıttıdır.
   4. “Bazen kış olurum kar…” seçeneğinde 'kış' ve 'yaz' kelimeleri birbirinin zıttıdır.
   5. “Gündüzler benimdir, geceler bana…” seçeneğinde 'gündüzler' ve 'geceler' kelimeleri birbirinin zıttıdır.
   6. “Aydınlık sabahlardan karanlık gecelere…” seçeneğinde 'aydınlık' ve 'karanlık' kelimeleri birbirinin zıttıdır.

10. Aşağıdaki dizelerin hangisinde ad aktarması (mecazımürsel) vardır?

    1. Gümüş bir dumanla kapandı her yer
       Yer ve gök bu akşam yayla dumanı.
    2. Bozkırın ortasında yalnız bir ağacım
       Yapraklarım sararır rüzgâr estikçe.
    3. Göklerin gözü yaşlı, kırlar hazîn, ben hasta
       Sensiz geçecek günler için bütün köy yasta.
    4. Derinden derine ırmaklar ağlar
       Uzaktan uzağa çoban çalar.
    5. Yollar bize dağlar bize yâr olur
       Bizim elin rüzgârı bize eser.
    Cevap ve çözüm

    Cevap: C)

    1. Ad aktarması (mecazımürsel), benzetme amacı güdülmeden bir sözcüğün başka bir sözcük yerine kullanılmasıdır.
    2. Doğru seçenekteki 'bütün köy yasta' ifadesinde 'köy' sözcüğüyle köyde yaşayan insanlar kastedilmiştir (yer-insan ilişkisiyle ad aktarması yapılmıştır).
    3. Diğer seçeneklerde bu tür bir aktarma bulunmamaktadır.