9. Sınıf Kimya Periyodik Sistem ve Periyodik Özellikler Orta Seviye Test 1 – 10 Soru (Çözümlü)

9. Sınıf Kimya Periyodik Sistem ve Periyodik Özellikler Orta Seviye Test 1 — sorular ve çözümler

10 soru · Kimya · 9. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Tarihsel süreçte periyodik sistemin geliştirilmesinde birçok bilim insanı önemli katkılarda bulunmuştur. Buna göre Dimitri Mendeleyev'in oluşturduğu ilk periyodik tablonun en belirgin özelliklerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Elementleri artan atom numaralarına göre sıralamıştır.
   2. Tüm elementleri ametal, metal ve yarı metal olarak üç ana sınıfa ayırmıştır.
   3. Elementleri artan atom kütlelerine göre sıralamış ve henüz keşfedilmemiş elementler için tabloda boşluklar bırakmıştır.
   4. Soy gazların tamamını keşfederek tablonun en soluna yerleştirmiştir.
   5. Atom altı taneciklerin yük ve kütle oranlarını hesaplayarak periyotları belirlemiştir.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Mendeleyev, elementleri artan atom kütlesine göre sıralamıştır; atom numarasına göre sıralama Moseley'e aittir.
   2. Tabloda henüz keşfedilmemiş elementler (ör. ekasilisyum = germanyum) için boşluk bırakmış ve özelliklerini önceden tahmin etmiştir (C).
   3. A yanlış (atom numarası), B Mendeleyev'e özgü bir sınıflandırma değildir, D yanlış (soy gazlar sonradan keşfedildi), E yanlıştır.
   4. Doğru seçenek C'dir.

2. Temel hâldeki X atomunun elektron dağılımı $\text{1s}^2\text{2s}^2\text{2p}^6\text{3s}^2\text{3p}^4$ şeklindedir. Buna göre X elementinin periyodik tablodaki periyot ve grubu aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

   1. 3. periyot 6A grubu
   2. 3. periyot 4A grubu
   3. 4. periyot 2A grubu
   4. 2. periyot 6A grubu
   5. 3. periyot 2B grubu
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Periyot numarası en yüksek esas kuantum sayısına eşittir: en dış kabuk 3 olduğundan 3. periyot.
   2. Değerlik elektronları 3s2 3p4 = 6 elektrondur.
   3. Son orbital p olduğu için A grubudur; 6 değerlik elektronu 6A grubunu verir.
   4. X, kükürttür (S): 3. periyot 6A grubu.

3. Modern periyodik sistemin oluşturulmasında en önemli adımlardan biri, elementlerin artan atom numaralarına göre sıralanması gerektiğinin önerilmesidir. Bu önemli değişikliği gerçekleştiren ve elementlerin periyodik tablodaki bugünkü düzenini belirleyen bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Dimitri Mendeleyev
   2. John Newlands
   3. Julius Lothar Meyer
   4. Johann Wolfgang Döbereiner
   5. Henry Moseley
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Elementleri atom numarasına göre sıralama fikri Henry Moseley'e aittir.
   2. Moseley X-ışını deneyleriyle çekirdek yükünün (atom numarasının) elementin özelliklerini belirlediğini gösterdi.
   3. Mendeleyev atom kütlesine göre sıralamıştı; modern tablo Moseley'in düzenlemesine dayanır.

4. Periyodik tablonun $\text{1A}$ grubunda yer alan hidrojen $(\text{H})$ elementi ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

   1. Oda koşullarında katı hâlde bulunan bir alkali metaldir.
   2. Ametal olmasına rağmen $\text{1A}$ grubunda yer alır ve bileşiklerinde farklı iyon yükleri alabilir.
   3. Bileşiklerinde sadece $\text{-1}$ iyon yüküne sahip olur.
   4. Elektron dağılımı $\text{p}$ orbitali ile biter.
   5. Gruptaki diğer metaller gibi su ile şiddetli tepkime vererek bazik oksit oluşturur.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Hidrojen 1A grubunda yer alır ancak bir ametaldir; alkali metal değildir.
   2. Bileşiklerinde +1 (HCl, H₂O) veya −1 (NaH gibi metal hidrürler) yük alabilir; B doğru.
   3. A yanlış (oda koşullarında gazdır), C yanlış (yalnız −1 değil), D yanlış (1s¹ ile biter), E yanlış (alkali metaller gibi tepkime vermez).
   4. Doğru seçenek B'dir.

5. Nötr bir atom elektron alarak anyon hâline geldiğinde bu tanecikle ilgili aşağıdaki niceliklerden hangisinde kesinlikle bir artış olur?

   1. Çekirdek yükü
   2. Nükleon sayısı
   3. Atom numarası
   4. Elektron sayısı
   5. Birinci iyonlaşma enerjisi
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Nötr atom elektron alarak anyon olur.
   2. Çekirdek yükü, atom numarası ve nükleon sayısı proton ve nötron sayılarına bağlıdır, elektron alınca değişmez.
   3. Elektron sayısı artar.
   4. Anyonun iyonlaşma enerjisi genellikle atomdan daha düşüktür, artmaz.

6. Periyodik tabloda farklı bloklarda yer alan elementlerin kendine özgü özel adları ve sınıflandırmaları bulunmaktadır. Elektron dizilimleri incelendiğinde d bloku elementleri ve f bloku elementleri için özel terimler kullanılır. Buna göre d bloku ve f bloku elementlerinin yaygın bilimsel adları sırasıyla hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

   1. Geçiş metalleri / İç geçiş metalleri
   2. İç geçiş metalleri / Geçiş metalleri
   3. Toprak metalleri / Halojenler
   4. Alkali metaller / Soy gazlar
   5. Geçiş metalleri / Toprak alkali metaller
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. d bloku elementlerine geçiş metalleri denir.
   2. f bloku elementlerine iç geçiş metalleri denir (lantanitler ve aktinitler).
   3. Sıra d / f olduğundan doğru seçenek A'dır.

7. Aşağıdaki tanecik çiftlerinden hangisi izoelektronik tanecik çiftidir?

   1. ${}_{9}\text{F}^-$ ve ${}_{11}\text{Na}$
   2. ${}_{8}\text{O}^{2-}$ ve ${}_{18}\text{Ar}$
   3. ${}_{13}\text{Al}^{3+}$ ve ${}_{11}\text{Na}^+$
   4. ${}_{17}\text{Cl}^-$ ve ${}_{10}\text{Ne}$
   5. ${}_{7}\text{N}^{3-}$ ve ${}_{12}\text{Mg}$
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. İzoelektronik tanecikler, elektron sayıları ve dizilimleri aynı, proton sayıları farklı taneciklerdir.
   2. A: F⁻ 10, Na 11 elektron. B: O²⁻ 10, Ar 18. D: Cl⁻ 18, Ne 10. E: N³⁻ 10, Mg 12. Bu çiftler izoelektronik değildir.
   3. C: Al³⁺ (13 − 3 = 10) ve Na⁺ (11 − 1 = 10) elektronludur; proton sayıları farklıdır.
   4. Doğru cevap C.

8. Elektronegatiflik, bağ yapmış iki atomun bağ elektronlarını kendine doğru çekme gücünün bir ölçüsüdür ve Linus Pauling tarafından geliştirilen birimsiz bir skalayla ifade edilir. Periyodik tablonun bazı gruplarındaki elementlerin elektronegatiflik özellikleri düşünüldüğünde, aşağıdaki gruplardan hangisindeki elementlerin bu skalada bir değeri bulunmaz?

   1. 1A grubu alkali metaller
   2. 8A grubu soy gazlar
   3. 7A grubu halojenler
   4. 2A grubu toprak alkali metaller
   5. B bloğu geçiş metalleri
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Pauling skalasında elektronegatiflik değeri bağ yapabilen elementler için tanımlıdır.
   2. Soy gazlar normal koşullarda kararlı olup bağ yapmadığından (kabul edilen) elektronegatiflik değerleri yoktur.
   3. Alkali metaller, toprak alkali metaller, halojenler ve geçiş metallerinin değerleri vardır.
   4. Cevap B'dir.

9. Periyodik tablonun $\text{2A}$ grubunda bulunan toprak alkali metaller ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

   1. Gruptaki elementlerin tamamı oda koşullarında katı hâldedir.
   2. Bileşiklerinde yalnızca $\text{+2}$ yüklü iyon oluştururlar.
   3. Berilyum $(\text{Be})$ dışındaki üyelerin oksit ve hidroksit bileşikleri bazik özellik gösterir.
   4. Gruptaki elementlerin tamamının oksitleri asidik özellik gösterir ve su ile asitleri oluştururlar.
   5. Berilyum oksit $(\text{BeO})$ amfoter özellik gösterir.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Soruda yanlış olan ifade aranıyor.
   2. 2A elementleri oda koşullarında katıdır; A doğru.
   3. Bileşiklerinde +2 yüklü iyon oluştururlar; B doğru.
   4. BeO amfoterdir, diğer oksit ve hidroksitler baziktir; C ve E doğru.
   5. 2A oksitleri asidik değil bazik (BeO amfoter) özelliktedir; D yanlıştır.
   6. Doğru cevap D.

10. Periyodik tablonun aynı periyodunda soldan sağa doğru gidildikçe genel olarak 1. iyonlaşma enerjisinin arttığı bilinmektedir. Ancak bu artış eğiliminde bazı gruplar arasında düzenin bozulduğu görülür. Bu duruma neden olan küresel simetri özelliği gösteren gruplar aşağıdakilerin hangisinde tam ve doğru olarak verilmiştir?

    1. 1A ve 3A
    2. 2A ve 6A
    3. 3A ve 6A
    4. 4A ve 7A
    5. 2A ve 5A
    Cevap ve çözüm

    Cevap: E)

    1. Aynı periyotta 1. iyonlaşma enerjisi genel olarak artar, ancak iki istisna vardır.
    2. 2A (ns2) tam dolu alt kabuk, 5A (ns2 np3) yarı dolu p alt kabuğu nedeniyle daha kararlıdır.
    3. Bu yüzden 2A > 3A ve 5A > 6A olur.
    4. Düzenin bozulmasına neden olan gruplar 2A ve 5A'dır.