9. Sınıf Tarih Tarihsel Bilginin Üretim Süreci Orta Seviye Test 1 – 10 Soru (Çözümlü)

9. Sınıf Tarih Tarihsel Bilginin Üretim Süreci Orta Seviye Test 1 — sorular ve çözümler

10 soru · Tarih · 9. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Tarihsel bilginin üretim sürecinde tarihçi, ulaştığı kaynakları belirli aşamalardan geçirerek değerlendirir. Kaynaklardaki bilgilerin yeterlilik, geçerlilik ve güvenilirlik açısından sorgulandığı, aynı zamanda farklı bakış açılarının karşılaştırıldığı aşama aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Konu veya Sorun Belirleme
   2. Kaynağı Yorumlama
   3. Kaynağı Sorgulama
   4. Kanıta Dayalı Ürün Oluşturma
   5. Kaynaklardan Bilgi Toplama
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Tarihsel bilginin üretim sürecinde beş temel aşama bulunur: Konu veya sorun belirleme, kaynak arama ve tarama (bilgi toplama), kaynağı sorgulama (eleştiri), kaynağı yorumlama ve kanıta dayalı ürün oluşturma.
   2. Soruda kaynaklardaki bilgilerin yeterlilik, geçerlilik ve güvenilirlik açısından sorgulandığı ve farklı bakış açılarının karşılaştırıldığı aşama sorulmaktadır.
   3. Bu aşama 'Kaynağı Sorgulama' (tenkit/eleştiri) aşamasıdır.
   4. Bu doğrultuda doğru seçenek C'dir.

2. Tarihsel bilginin üretim sürecinin son aşaması olan 'Kanıta Dayalı Ürün Oluşturma' aşamasında araştırmacının yapması gereken en önemli etik ve bilimsel kural aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Sadece ikinci elden kaynakları kullanarak araştırmayı bitirmek
   2. Geçmişteki tüm olayların tekrar yaşanmasını sağlamak
   3. Çalışma boyunca yararlanılan bütün kaynaklara uygun yerlerde atıf yapmak ve kaynakça oluşturmak
   4. Bulguları hiçbir eleştiriye tabi tutmadan doğrudan yayımlamak
   5. Yalnızca dijital doğmuş verileri tercih etmek
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Tarihsel bilginin üretim sürecinin son aşaması, elde edilen bulgu ve kanıtların birleştirilerek eser haline getirilmesi yani 'Kanıta Dayalı Ürün Oluşturma' aşamasıdır.
   2. Bilimsel araştırmalarda ve tarih yazımında en önemli etik ve akademik kurallardan biri, kullanılan her türlü bilgi ve belgenin sahibine saygı göstermek ve intihal yapmamaktır.
   3. Bu durum, çalışmada yararlanılan bütün kaynaklara uygun yerlerde atıf yapmayı ve eserin sonunda eksiksiz bir kaynakça oluşturmayı gerektirir.
   4. Bu kural bilimsel etiğin temel şartıdır.

3. Günümüzde bilgi işlem teknolojilerinin ve genel ağın gelişmesiyle birlikte dijital tarih çalışmaları hız kazanmıştır. Tarihçiler, dijitalleşme sayesinde arşiv belgelerine ve çeşitli metinlere çok daha hızlı erişebilmektedir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi, dijitalleşmenin tarih araştırmaları ve yazımına sağladığı avantajlardan biri değildir?

   1. Büyük miktarda verinin uluslararası standartlara uygun olarak tasnif edilmesi ve ilişkilendirilmesi
   2. Sayfalarca belge hakkında uzak okuma yöntemleriyle hızlı değerlendirmeler yapılması
   3. Farklı üniversite ve kurumlardan araştırmacıların bulut tabanlı sistemler üzerinden eş zamanlı ortak çalışmalar yürütebilmesi
   4. Geçmişte yaşanmış olayların laboratuvar ortamında tekrar gözlemlenmesi ve deney yoluyla test edilmesi
   5. Veriler arasındaki gizli veya gözle görülemeyen ilişki ağlarının yapay zekâ uygulamalarıyla ortaya çıkarılması
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Tarih bilimi, geçmişte yaşanmış ve bitmiş olayları inceleyen bir sosyal bilimdir.
   2. Sosyal bilimlerin en temel özelliklerinden biri, laboratuvar ortamına taşınamamaları, deney ve gözlem yoluyla doğrudan test edilememeleridir.
   3. Dijitalleşme ve bilgi işlem teknolojileri tarihçilere arşivlere ulaşma, veri tasnifi, yapay zekâ ile analiz ve ortak çalışma gibi birçok kolaylık sağlar.
   4. Ancak tarihin doğası gereği geçmiş olayların laboratuvarda tekrar canlandırılması ve deneyle test edilmesi hiçbir teknolojiyle mümkün değildir.

4. Eski para ve madalyaların tarihini, tanımını ve üzerindeki ibareleri inceleyerek tarih araştırmalarına katkı sağlayan yardımcı bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Sosyoloji
   2. Arkeoloji
   3. Etnografya
   4. Filoloji
   5. Nümismatik
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Eski para ve madalyaları inceleyen, üzerindeki yazı ve ibareleri çözümleyen tarihe yardımcı bilim dalı Nümismatik (Meskukat) olarak bilinir.
   2. Seçenekler incelendiğinde Nümismatik E şıkkında yer almaktadır.
   3. Bu doğrultuda doğru seçenek E'dir.

5. Tarihsel bilginin üretim sürecinde kullanılan kaynaklar, olayın yaşandığı döneme göre birinci elden ve ikinci elden kaynaklar olarak sınıflandırılmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi ikinci elden kaynaklar grubuna girer?

   1. Olayın yaşandığı dönemde tutulmuş harp cerideleri
   2. Bir kumandanın olay sırasında yazdığı günlük
   3. Bir devlet adamının olay anında imzaladığı resmî ferman
   4. Olay yerinde bulunan ve döneme ait mühürlü kil tabletler
   5. Olayın üzerinden uzun zaman geçtikten sonra birinci elden kaynaklara dayanılarak kaleme alınmış tarih ders kitabı
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Tarihsel kaynaklar, olayın yaşandığı döneme yakınlığına göre birinci elden (ana kaynak) ve ikinci elden kaynaklar olarak ikiye ayrılır.
   2. Birinci elden kaynaklar, olayın yaşandığı dönemde üretilmiş, olaya bizzat tanıklık eden veya olay anından kalan belgelerdir (harp cerideleri, günlük, mühürlü tablet, ferman gibi).
   3. İkinci elden kaynaklar ise olayın üzerinden zaman geçtikten sonra, birinci elden kaynaklara dayanılarak sonradan yazılan eserlerdir.
   4. Seçenekleri incelediğimizde A, B, C ve D seçenekleri birinci elden kaynak iken; E seçeneğindeki tarih ders kitabı ikinci elden kaynaktır.

6. Tarihsel bilginin üretim sürecinde araştırmacı, geçmişte bırakılmış izlerden yararlanarak bir çalışma yürütür. Bu doğrultuda olayların yaşandığı dönemde ya da bu dönemden hemen sonra oluşan veya oluşturulan özgün kaynaklara ne ad verilir?

   1. İkinci elden kaynak
   2. Birinci elden kaynak
   3. Sözlü kaynak
   4. Sesli ve görüntülü kaynak
   5. Yapılandırılmış kaynak
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Tarihsel kaynaklar yazıldığı veya oluşturulduğu döneme olan yakınlığına göre sınıflandırılır.
   2. Olayın yaşandığı dönemde ya da hemen sonrasında üretilen özgün kaynaklara birinci elden kaynak (ana kaynak) denir.
   3. Sonradan üretilenler ise ikinci elden kaynaktır.
   4. Doğru seçenek B'dir.

7. Tarihsel bilginin üretim sürecinde olayların oluş ve akış sırasını belirlemek, zaman içinde bir başlangıç ve bitiş noktası koymak büyük önem taşır. Geçmişe ait olayları öncelik-sonralık ilişkisine göre belirli bir zamansal sıraya dizen ve olaylar arasında köprü kuran disiplin aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Kronoloji
   2. Diplomatik
   3. Heraldik
   4. Epigrafi
   5. Etnografya
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Soru metninde geçmişe ait olayları öncelik-sonralık ilişkisine göre belirli bir zamansal sıraya dizen disiplin sorulmaktadır.
   2. Zaman bilimi olan ve tarihî olayları kronolojik sıraya koyan yardımcı bilim dalı kronolojidir.
   3. Doğru seçenek A'dır.

8. Toprak veya su altında kalan eski uygarlıklara ait her türlü kalıntı ve maddi kültürü inceleyen tarihe yardımcı bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Kimya
   2. Antropoloji
   3. Kronoloji
   4. Coğrafya
   5. Arkeoloji
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Toprak veya su altında kalan her türlü kalıntı ve maddi kültürü kazı yoluyla ortaya çıkaran ve inceleyen bilim dalı Arkeoloji'dir.
   2. Arkeoloji, tarih araştırmalarında özellikle yazısız dönemlerin aydınlatılmasında en büyük yardımcıdır.
   3. Bu doğrultuda doğru seçenek E'dir.

9. Dijital tarih araştırmalarında fiziksel ortamdaki arşiv belgelerinin ve yazılı metinlerin bilgisayar ortamında incelenebilmesi için tasnif ve analizden önce yapılması gereken temel işlem aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Belge ve arşiv kayıtlarının sayısallaştırılarak kodlama dili ile etiketlenmesi
   2. Verilerin uluslararası standartlarda tasnif edilip yapay zekâ ile yorumlanması
   3. Elde edilen yapılandırılmış verilerin grafik ve haritalarla kamuoyuna sunulması
   4. Araştırma sonuçlarının bilimsel dergilerde veri setleri aracılığıyla paylaşılması
   5. Geçmişe ait tüm basılı eserlerin ortadan kaldırılarak tamamen dijital arşive geçilmesi
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Fiziksel ortamdaki belge ve arşiv kayıtları, önce bilgisayar ortamına aktarılarak sayısallaştırılmalı ve kodlama dilleriyle etiketlenmelidir.
   2. Veriler dijitalleştirilip etiketlenmeden tasnif, yapay zekâ analizi veya grafik çıkarma gibi ileri aşamalara geçilemez.
   3. E seçeneği ise basılı eserlerin korunması ilkesine aykırıdır.
   4. Doğru seçenek A'dır.

10. Tarihsel bilginin üretim sürecinde geçmişe ait yazılı malzemelerin okunması esastır. Bu kapsamda geçmişte kullanılmış olan yazı çeşitlerini, alfabeleri ve bu yazıların gelişim özelliklerini inceleyen tarihe yardımcı bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

    1. Paleografi
    2. Epigrafi
    3. Heraldik
    4. Diplomatik
    5. Filoloji
    Cevap ve çözüm

    Cevap: A)

    1. Geçmişte kullanılmış alfabeleri ve yazı çeşitlerini inceleyen tarihe yardımcı bilim dalı Paleografi'dir.
    2. Epigrafi kitabeleri, Paleografi ise genel olarak eski yazıları inceler.
    3. Bu doğrultuda doğru seçenek A'dır.