5. Sınıf Fen Bilimleri Tam Gölgenin Oluşumu Karma Seviye Test 2 – 10 Soru (Çözümlü)

5. Sınıf Fen Bilimleri Tam Gölgenin Oluşumu Karma Seviye Test 2 — sorular ve çözümler

10 soru · Fen Bilimleri · 5. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Elif, karanlık bir odada el feneri ve karton kullanarak yaptığı deneyde ekranda oluşan gölgeyi incelemektedir.

   📐

   Elif, el fenerini ve kartonu hareket ettirmeden ekranı kartondan uzaklaştırırsa ekrandaki tam gölge nasıl değişir?

   1. Gölge oluşmaz.
   2. Gölge boyu küçülür.
   3. Gölgenin rengi değişir.
   4. Gölge boyu büyür.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. El feneri ve karton sabit kalırsa, kartonun kenarlarından geçen ışık ışınları doğrusal olarak yayılmaya devam eder.
   2. Ekran kartondan uzaklaştırıldığında ışınlar ekrana daha geniş bir alanda ulaşır.
   3. Bu nedenle ekrandaki tam gölgenin boyu büyür.

2. Fen bilimleri dersinde hazırlanan bir deney düzeneğinde, ışık kaynağı ile ekran arasına sırasıyla cam, yağlı kâğıt ve tahta levha yerleştiriliyor. Hangi maddelerin arkasında tam gölge oluşması beklenir?

   1. Yalnız cam
   2. Yalnız tahta levha
   3. Cam ve yağlı kâğıt
   4. Yağlı kâğıt ve tahta levha
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Tam gölge, ışığı geçirmeyen saydam olmayan (opak) maddelerin arkasında oluşur.
   2. Cam saydam olduğu için ışığı geçirir; arkasında tam gölge oluşmaz.
   3. Yağlı kâğıt yarı saydamdır; ışığın bir kısmını geçirdiği için arkasında tam gölge oluşmaz.
   4. Tahta levha opaktır; arkasında tam gölge oluşur.

3. Bir öğrenci, elindeki küre şeklindeki opak cismi ışık kaynağından uzaklaştırarak ekrandaki gölgeyi gözlemliyor. Bu işlem sonucunda ekranda oluşan tam gölge için ne söylenebilir?

   1. Gölge boyu büyür.
   2. Gölge boyu küçülür.
   3. Gölgenin yeri değişmez ama boyu artar.
   4. Gölge ortadan kalkar.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Opak bir cisim ışık kaynağından uzaklaştırıldığında, ışık kaynağına olan mesafesi artar ve ışınların cisim tarafından engellenen alanı küçülür.
   2. Bu durumda ekranda oluşan tam gölgenin boyu küçülür.
   3. Dolayısıyla doğru seçenek "Gölge boyu küçülür"'dir.

4. Farklı büyüklükteki K ve L opak küreleri, özdeş iki ışık kaynağına eşit uzaklıkta ve aynı özellikteki perdelerin önüne konulmuştur. L küresinin yarıçapı K küresinin yarıçapından büyük olduğuna göre perdelerde oluşan gölgelerle ilgili ne söylenebilir?

   1. K'nin gölgesi L'ninkinden büyüktür.
   2. L'nin gölgesi K'ninkinden büyüktür.
   3. İki gölgenin boyu kesinlikle eşittir.
   4. L küresinin gölgesi oluşmaz.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Tam gölgenin boyu, ışık kaynağının, engelin (opak cismin) ve perdenin birbirine olan mesafelerine ve cismin büyüklüğüne bağlıdır.
   2. Soruda K ve L opak kürelerinin özdeş ışık kaynaklarına eşit uzaklıkta ve perdelere eşit uzaklıkta olduğu belirtilmiştir.
   3. L küresinin yarıçapı K küresinin yarıçapından büyüktür.
   4. Işık kaynağına ve perdeye olan uzaklıkları aynı olan cisimlerden boyu büyük olanın perdede oluşan tam gölgesi de daha büyük olur.
   5. Bu nedenle L'nin gölgesi K'ninkinden büyüktür.

5. Karanlık bir odada el feneri önüne konulan küresel opak bir cismin perdede oluşan tam gölgesi incelenmektedir. El feneri ve cismin yeri sabit tutulup perde cisme doğru yaklaştırılırsa gölgede nasıl bir değişim gözlenir?

   1. Gölgenin boyu büyür.
   2. Gölgenin boyu küçülür.
   3. Gölgenin boyu değişmez, sadece yeri kayar.
   4. Tam gölge tamamen ortadan kalkar.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. El feneri ve cisim sabit tutulurken perde cisme yaklaştırılırsa, cismin kenarlarından geçen ışınların perdeye ulaştığı alan daralır.
   2. Bu nedenle perdedeki tam gölgenin boyu küçülür.

6. Karanlık bir odada noktasal ışık kaynağı önüne konulan opak bir cismin duvardaki gölgesi incelenmektedir. Bu deneyde gölge olayının gerçekleşmesi ve gölgenin sınırlarının keskin olması sırasıyla hangi bilimsel ilkeyi kanıtlar?

   1. Işığın doğrusal yayılması - Işığın doğrusal yayılması
   2. Işığın maddelerden geçebilmesi - Işığın dalgalar halinde yayılması
   3. Işığın her yöne yayılması - Işığın maddelerden geçebilmesi
   4. Opak maddelerin ısıyı soğurması - Işığın yayılma hızı
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Gölge olayının gerçekleşmesi, ışığın maddelerin içinden geçemeyip arkalarında karanlık bir alan (gölge) oluşturmasıyla ilgilidir; bu da ışığın doğrusal yolla yayılmasının kanıtıdır.
   2. Gölgenin sınırlarının keskin olması da yine ışığın doğrusal yollar boyunca (çizgiler halinde) yayıldığını ve engelin kenarlarından bükülmeden geçtiğini gösterir.
   3. Bu nedenle her iki durum da ışığın doğrusal yayılması ilkesiyle açıklanır.
   4. Doğru seçenek: "Işığın doğrusal yayılması - Işığın doğrusal yayılması".

7. Karanlık bir odada noktasal ışık kaynağı ve opak bir küre kullanılarak ekranda tam gölge elde ediliyor. Küre, ışık kaynağına yaklaştırılıp ekran ise küreden uzaklaştırıldığında ekranda oluşan tam gölgenin büyüklüğü ilk duruma göre nasıl değişir?

   1. Önce küçülür, sonra büyür.
   2. Kesinlikle küçülür.
   3. Değişmez.
   4. Kesinlikle büyür.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Opak bir cisim ışık kaynağına yaklaştırıldığında, cisim ışığı daha çok bloke eder ve perdedeki tam gölge büyür.
   2. Perde (ekran) küreden uzaklaştırıldığında, ışınlar daha geniş bir alana yayıldığı için perdedeki tam gölge yine büyür.
   3. Her iki işlem de (kürenin ışık kaynağına yaklaştırılması ve perdenin uzaklaştırılması) gölgenin büyümesini sağlar.
   4. Bu nedenle, tam gölgenin büyüklüğü kesinlikle artar ve ilk duruma göre büyür.
   5. Doğru seçenek: "Kesinlikle büyür".

8. Bir öğrenci, el feneri ve top kullanarak yaptığı deneyde duvarda oluşan tam gölgenin alanını artırmak istiyor. Öğrencinin sırasıyla yapması gereken işlemler hangisinde doğru verilmiştir?

   📐

   1. Feneri topa yaklaştırmak, topu duvardan uzaklaştırmak
   2. Feneri toptan uzaklaştırmak, topu duvara yaklaştırmak
   3. Topu fenerden uzaklaştırmak, feneri duvara yaklaştırmak
   4. Perdeyi kaldırmak, fenerin gücünü azaltmak
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Işık kaynağı cisme yaklaştıkça cismin gölgesinin boyu uzar; bu yüzden fener topa yaklaştırılmalıdır.
   2. Top duvardan uzaklaştırıldığında (fenere yaklaştığında) duvardaki gölge büyür.
   3. Bu nedenle feneri topa yaklaştırmak ve topu duvardan uzaklaştırmak gölge alanını artırır.

9. Demir bir top ile aynı boyuttaki tahta bir top, özdeş iki el feneri önüne aynı mesafede yerleştirilerek arkalarındaki beyaz perdelerde tam gölgeleri oluşturuluyor. Oluşan gölgelerin boyları karşılaştırıldığında ne söylenebilir?

   1. Demir topun gölgesi daha büyüktür çünkü demir daha ağırdır.
   2. İki topun gölge boyu eşittir çünkü boyutları ve uzaklıkları aynıdır.
   3. Tahta topun gölgesi daha büyüktür çünkü tahta hafif bir maddedir.
   4. Demir topun gölgesi oluşur ancak tahta top yarı saydam olduğu için gölgesi oluşmaz.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Demir top ve tahta top aynı boyuttadır ve özdeş el fenerlerinin önüne aynı mesafede yerleştirilmiştir.
   2. Her iki top da opak maddelerdir ve ışığın geçişini engellerler.
   3. Işık kaynağı ile cisim arasındaki mesafe ve cisimlerin boyutları aynı olduğu için arkalarındaki perdede oluşan tam gölgelerin boyları da eşit olur.
   4. Cisimlerin ağırlığı veya yapıldığı maddenin cinsi (demir veya tahta olması) ışığın doğrusal yayılmasını ve tam gölgenin boyunu etkilemez.
   5. Doğru seçenek: "İki topun gölge boyu eşittir çünkü boyutları ve uzaklıkları aynıdır".

10. Özdeş üç tane opak küre, özdeş üç ışık kaynağının önüne farklı uzaklıklarda yerleştirilmiştir. Kaynak ile küreler arasındaki mesafeler sırasıyla 10 cm, 20 cm ve 30 cm'dir. Kürelerin arkasındaki perdelerde oluşan tam gölge boyları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisidir?

    1. Hepsinde oluşan gölge boyları eşittir.
    2. 30 cm'dekinin gölgesi > 20 cm'dekinin gölgesi > 10 cm'dekinin gölgesi
    3. 10 cm'dekinin gölgesi > 20 cm'dekinin gölgesi > 30 cm'dekinin gölgesi
    4. 30 cm'dekinin gölgesi oluşmaz, diğerleri eşittir.
    Cevap ve çözüm

    Cevap: C)

    1. Opak küreler ışık kaynağının önüne yerleştirildiğinde, ışık kaynağına en yakın olan küre en büyük gölgeyi oluşturur çünkü ışık ışınları henüz çok dağılmamıştır veya cisme yakınken daha büyük bir alanı keser.
    2. Mesafeler sırasıyla 10 cm, 20 cm ve 30 cm'dir.
    3. 10 cm mesafedeki küre ışık kaynağına en yakın olduğu için en büyük gölgeyi oluşturur.
    4. 30 cm mesafedeki küre ise ışık kaynağına en uzak olduğu için en küçük gölgeyi oluşturur.
    5. Gölge boyları arasındaki ilişki: 10 cm'dekinin gölgesi > 20 cm'dekinin gölgesi > 30 cm'dekinin gölgesidir.
    6. Doğru seçenek: "10 cm'dekinin gölgesi > 20 cm'dekinin gölgesi > 30 cm'dekinin gölgesi".