9. Sınıf Biyoloji Bilim Etiği Zor Seviye Test 1 – 10 Soru (Çözümlü)

9. Sınıf Biyoloji Bilim Etiği Zor Seviye Test 1 — sorular ve çözümler

10 soru · Biyoloji · 9. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Bir üniversitede yürütülen bitki fizyolojisi projesinde Ali verileri toplamış, Ayşe laboratuvar analizlerini yapmış ve makaleyi yazmıştır. Laboratuvar şefi çalışmaya hiçbir katkı sunmadığı hâlde adının makalede ilk yazar olarak yer almasını şart koşmuş, projeyle hiç ilgisi olmayan idari asistanın adını da yazar listesine ekletmiştir. Bu durumda yaşanan etik dışı durum aşağıdakilerden hangisidir?

   1. İntihal
   2. Haksız yazarlık (Yazarlık hakkı ihlali)
   3. Sahtecilik
   4. Dilimleme
   5. Çoklu veri üretimi
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Laboratuvar şefi çalışmaya katkı vermediği hâlde ilk yazar olmayı şart koşmuş, projeyle ilgisi olmayan idari asistan da yazar listesine eklenmiştir.
   2. Çalışmanın tasarımına, veri toplanmasına veya yazımına katkı sunmamış kişilerin yazar gösterilmesi haksız yazarlıktır (yazarlık hakkı ihlali).
   3. İntihal kaynak göstermeden aşırma, sahtecilik veri değiştirme, dilimleme çalışmayı parçalara bölmedir.
   4. Doğru cevap B.

2. Lise öğrencisi Selim, biyoloji projesi kapsamında parkta bir anket uygulamıştır. Ankete katılan on kişiden yalnızca üçü Selim'in hipotezini destekleyen yanıtlar vermiş, kalan yedi kişi ise tam tersi yönde cevap vermiştir. Selim, öğretmeninden yüksek not alabilmek için yedi kişinin anket formundaki cevaplarını hipotezini destekleyecek şekilde kendi eliyle değiştirmiştir. Selim'in bu davranışı ile ilgili;

   • I.
     Bilimsel verilerin güvenilirliği ve şeffaflığı ilkesini zedelemiştir.
   • II.
     Sahtecilik (veri manipülasyonu) kapsamına giren etik dışı bir davranıştır.
   • III.
     Anket sonuçlarını tarafsız sunduğu için bilimsel etik kurallarına tamamen uygundur.

   yargılarından hangileri doğrudur?

   1. Yalnız I
   2. Yalnız II
   3. I ve II
   4. II ve III
   5. I, II ve III
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Soru metninde Selim'in anket sonuçlarını hipotezini desteklesin diye değiştirdiği anlatılmaktadır.
   2. Verileri değiştirmek bilimsel güvenilirliği ve şeffaflığı bozar (I. öncül doğrudur).
   3. Gerçek verileri kasıtlı olarak değiştirmek sahtecilik ve veri manipülasyonudur (II. öncül doğrudur).
   4. Veriler değiştirildiği için tarafsızlık ilkesine uyulmamıştır (III. öncül yanlıştır).
   5. Buna göre doğru cevap I ve II öncüllerini içeren seçenektir.

3. Bir araştırmacının, başka bir araştırmacının yayımlanmış verilerini kendi çalışmasında kaynak göstermeden kullanması aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

   1. Sahtecilik
   2. İntihal
   3. Çift yayım
   4. Dilimleme
   5. Uydurmacılık
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Soruda başkasına ait yayımlanmış verilerin kaynak gösterilmeden kullanılması anlatılıyor.
   2. Başkalarının fikirlerini, cümlelerini veya verilerini kaynak göstermeden kendi eseriymiş gibi sunmak intihal (aşırma) olarak adlandırılır.
   3. Sahtecilik verileri değiştirmek, uydurmacılık var olmayan veri üretmek, çift yayım aynı çalışmayı birden çok yerde yayımlamak, dilimleme ise bir çalışmayı haksız yere parçalara bölmektir.
   4. Doğru cevap B (İntihal).

4. Bilimsel bir makalede başka bir araştırmacıya ait bir grafik veya tablo doğrudan kullanıldığında aşağıdakilerden hangisinin yapılması bilim etiğinin en temel zorunluluğudur?

   1. Orijinal grafik ve tablonun renkleri değiştirilerek yeni bir şekil gibi sunulması
   2. Kaynakçada gösterilmek kaydıyla metin içinde atıfta bulunulmaması
   3. Yazar listesine orijinal araştırmacının da eklenmesi
   4. Şekil veya tablonun altında orijinal kaynağa açıkça atıf yapılarak kaynak gösterilmesi
   5. Verilerin telif hakkı olmadığı için herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmaması
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Soru metninde başkasına ait bir grafik veya tablonun kullanıldığı durumda ne yapılması gerektiği sorulmaktadır.
   2. Bilimsel yazımda başka bir çalışmadan alınan her türlü tablo, şekil ve metin için açık bir şekilde atıf yapılmalı ve kaynak gösterilmelidir.
   3. Renk değiştirerek gizlemeye çalışmak veya hiç atıf yapmamak intihal suçunu oluşturur.
   4. Doğru cevap, orijinal kaynağın açıkça gösterilmesi gerektiğini belirten seçenektir.

5. Canlılar üzerinde yapılan deneylerde veya insan katılımcıların yer aldığı klinik araştırmalarda uyulması gereken etik kurallarla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

   1. Acil kriz veya pandemi durumlarında aşı geliştirme süreçleri hızlandırılmak istenirse insan denekler bilgilendirilmeden doğrudan rızaları dışında enfekte edilebilir.
   2. Katılımcılara araştırmanın olası riskleri ve amaçları önceden eksiksiz anlatılarak yazılı gönüllü onamı alınmalıdır.
   3. Araştırmaya katılan gönüllülerin sağlık güvenliği her türlü bilimsel çıkarın üstünde tutulmalıdır.
   4. Araştırma sürecinde gönüllülerin kişisel bilgileri gizli tutulmalı ve mahremiyetlerine saygı gösterilmelidir.
   5. Deneylerde hayvan kullanılacaksa gereksiz acı çektirilmemesi ve uluslararası etik standartlara uyulması zorunludur.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Yanlış ifadeyi arıyoruz.
   2. B, C, D ve E etik ilkelere uygundur: bilgilendirilmiş onam, güvenliğin önceliği, gizlilik ve hayvan hakları.
   3. A'da insanların rızası dışında enfekte edilmesi önerilmektedir; bu onam ilkesini ihlal eder ve kabul edilemez.
   4. Doğru cevap A'dır.

6. Bir biyoloji araştırmacısı, laboratuvar ortamında gerçekleştirdiği hücre kültürü deneylerinde elde ettiği bulguların kendi hipotezini tam olarak desteklemediğini fark etmiştir. Araştırmacı, makalesinin daha prestijli bir dergide kabul görebilmesi amacıyla hipotezine uymayan veri noktalarını rapordan çıkarmış ve sadece beklentilerini destekleyen sonuçları grafiğe yansıtarak yayımlamıştır. Bu araştırmacının sergilediği davranış bilim etiği açısından aşağıdaki ihlallerden hangisine doğrudan girer?

   1. İntihal
   2. Çift yayım
   3. Dilimleme
   4. Yazarlık hakkı ihlali
   5. Sahtecilik (Veri uydurma veya değiştirme)
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Araştırmacı hipotezine uymayan verileri rapordan çıkarmış, yalnızca desteklediği sonuçları göstermiştir.
   2. Verilerin seçici biçimde silinmesi veya değiştirilmesi, bilimsel literatürde sahtecilik (tahrifat) olarak adlandırılır.
   3. İntihal kaynak göstermemedir, dilimleme çalışmayı parçalamadır, çift yayım tekrar yayımdır; bunlar burada söz konusu değildir.
   4. Doğru cevap E'dir.

7. Bilimsel araştırma raporlarının hazırlanmasında ve yayımlanmasında uyulması gereken kurallarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

   1. Araştırma sürecinde elde edilen anket verilerinin doğruluğu ve güvenilirliği son derece önemlidir.
   2. Bilimsel çalışmalarda araştırmayı desteklemeyen veya hipotezle çelişen veriler gizlenmeyip tarafsız bir şekilde rapor edilmelidir.
   3. Bilimsel bir araştırmada bir başka araştırmacının yayımlanmış bulguları izinsiz veya atıfsız olarak kullanılmamalıdır.
   4. Başka kaynaklardan derlenen veya alıntılanan tüm bilgi ve veriler için mutlaka uygun atıfta bulunularak kaynak gösterilmelidir.
   5. Bilimsel bir yayında veya raporda, çalışmanın gerçekleştirilmesinde hiçbir katkısı veya emeği bulunmayan kişilerin isimleri unvan hatırı için yazar listesine eklenebilir.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Soru metninde bilimsel araştırma kurallarına dair yanlış olan ifadenin bulunması istenmektedir.
   2. Araştırmada veri güvenilirliği ve olumsuz sonuçların dürüstçe rapor edilmesi bilim etiğinin temelidir; katkısı olmayan kişileri yazar yapmak ise yazarlık hakkı ihlali (etik dışı davranış) teşkil eder.
   3. Bu nedenle katkısı olmayanların yazar listesine eklenebileceğini söyleyen ifade yanlıştır.
   4. Yanlış ifade E seçeneğidir.

8. Bilimsel bir dergide yayımlanan tıbbi araştırma makalesinde, bir ilaç firmasından maddi destek alındığı ve araştırmacıların bu firma ile finansal bağlarının bulunduğu gerçeği kasıtlı olarak makaleden çıkarılmıştır. Bu durum bilimsel araştırmalarda uyulması gereken hangi temel ilkenin ihlal edildiğini gösterir?

   1. Örneklem sayısını artırma kuralı
   2. Dilimleme yöntemiyle yayın çoğaltma
   3. Gönüllü onamı alma zorunluluğu
   4. Tarafsızlık ve nesnellik (Çıkar çatışmasının gizlenmesi)
   5. Denek güvenliğini sağlama ilkesi
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Araştırmanın finansörü olan firma ile bağlantının gizlenmesi çıkar çatışmasının saklanmasıdır.
   2. Bu durum tarafsızlık ve nesnellik ilkesini ihlal eder, çünkü okuyucu sonuçların etkilenmiş olabileceğini bilemez.
   3. Diğer seçenekler (dilimleme, gönüllü onamı, örneklem, denek güvenliği) bu durumla ilgili değildir.
   4. Doğru cevap D'dir.

9. Bir araştırmacı, tamamladığı kapsamlı bir doktora tezinin bulgularını tek bir bütün olarak yayımlamak yerine yapay olarak beş küçük parçaya bölmüş ve her parçayı ayrı bir makale olarak farklı dergilere göndermiştir. Bu araştırmacının yaptığı etik dışı davranış aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Dilimleme (Salami slicing)
   2. Sahtecilik
   3. İntihal
   4. Gönüllü ihmali
   5. Veri uydurma
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Soru metninde tek bir araştırmanın sonuçlarının yapay olarak bölünerek birden fazla makale üretildiği belirtilmektedir.
   2. Bir araştırmanın sonuçlarını, çalışmanın bütünlüğünü bozacak şekilde ve haksız yayın sayısını artırmak amacıyla parçalara bölerek yayımlamak dilimleme olarak adlandırılır.
   3. İntihal aşırma, sahtecilik veri değiştirme demektir.
   4. Doğru cevap A (Dilimleme).

10. Bilimsel araştırmalarda insan veya hayvan deneklerin kullanıldığı çalışmalarda dikkate alınan etik prensiplerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

    1. Araştırmanın sağladığı toplumsal fayda, deneklerin yaşam hakkı ve sağlığı riskinden üstün tutulamaz.
    2. Hayvan deneylerinde, elde edilecek bilimsel bilginin büyüklüğüne bakılmaksızın gereksiz acı ve stres oluşturmaktan kaçınılmalıdır.
    3. Bilimsel araştırmaların hızlandırılması amacıyla insan katılımcıların bilgilendirilmiş onamı alınmadan gizlice deneyler yapılabilir.
    4. İnsan deneklerin katıldığı çalışmalarda gönüllülerin istedikleri an hiçbir gerekçe göstermeden araştırmadan çekilme hakları saklıdır.
    5. Araştırma sonuçlarının raporlanmasında elde edilen tüm veriler dürüstçe sunulmalı, olumsuz sonuçlar gizlenmemelidir.
    Cevap ve çözüm

    Cevap: C)

    1. Soru, insan veya hayvan denekli araştırmalarda etik ilkelere göre söylenemeyecek ifadeyi soruyor.
    2. A: Toplumsal fayda, deneklerin yaşam hakkı ve sağlığından üstün tutulamaz. Uygundur.
    3. B: Hayvan deneylerinde gereksiz acı ve stresten kaçınılmalıdır. Uygundur.
    4. C: Bilgilendirilmiş onam alınmadan gizlice deney yapmak etik değildir. Bu ifade söylenemez.
    5. D: Gönüllüler istedikleri an çekilebilir. Uygundur.
    6. E: Tüm veriler, olumsuz sonuçlar dahil, dürüstçe raporlanmalıdır. Uygundur.
    7. Cevap C'dir.