9. Sınıf Biyoloji Bilim Etiği Orta Seviye Test 1 – 10 Soru (Çözümlü)

9. Sınıf Biyoloji Bilim Etiği Orta Seviye Test 1 — sorular ve çözümler

10 soru · Biyoloji · 9. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Bilimsel araştırmalarda elde edilen verilerin güvenilir, şeffaf ve denetlenebilir olması aşağıdakilerden hangisini doğrudan sağlamaya yöneliktir?

   1. Araştırmanın maliyetinin en aza indirilmesini
   2. Bilimsel bilginin güvenilirliğinin ve geçerliliğinin korunmasını
   3. Araştırma sürecinin hızla tamamlanarak gizli tutulmasını
   4. Bilim insanlarının kişisel popülaritesinin artmasını
   5. Deneylerdeki hata payının tamamen sıfırlanmasını
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Verilerin güvenilir, şeffaf ve denetlenebilir olması, sonuçların tekrar test edilebilmesini sağlar.
   2. Bunun doğrudan amacı bilimsel bilginin güvenilirliğini ve geçerliliğini korumaktır.
   3. Maliyet, gizlilik, popülarite veya hata payının sıfırlanması bu şeffaflığın amacı değildir; hata payı da tamamen sıfırlanamaz.
   4. Doğru cevap B.

2. Aşağıdakilerden hangisi bilimsel bir araştırmada kaynak gösterilmesi zorunlu olan durumlar arasında yer almaz?

   1. Başka bir araştırmacıya ait yayımlanmış makaleden alınan grafikler
   2. Araştırmacının kendi laboratuvarında bizzat gözlemlediği ve ilk defa ölçtüğü ham veriler
   3. Başka bir yazarın kitabından doğrudan alıntılanan tanımlar
   4. Başka bir çalışmada kullanılan özel bir formül veya hesaplama yöntemi
   5. Başka bir araştırmacının internet sitesinde paylaştığı istatistiksel sonuçlar
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Bilimsel etikte kaynak gösterme, başkalarına ait fikir, veri, grafik, tanım veya yöntemlerin kullanıldığı durumlarda zorunludur.
   2. A şıkkında başka bir araştırmacıya ait grafik kullanılıyor, kaynak gösterilmelidir.
   3. C şıkkında başka bir yazarın tanımı doğrudan alıntılanıyor, kaynak gösterilmelidir.
   4. D şıkkında başkasına ait formül veya yöntem kullanılıyor, kaynak gösterilmelidir.
   5. E şıkkında başkasının paylaştığı istatistiksel sonuçlar kullanılıyor, kaynak gösterilmelidir.
   6. B şıkkında veriler araştırmacının kendisi tarafından ilk kez ölçülmüş özgün verilerdir, başka kaynağa ait olmadığından kaynak gösterilmesi gerekmez.
   7. Sonuç: cevap B.

3. Pandemi gibi küresel acil durumlarda aşı geliştirme süreçlerinin hızlandırılması amacıyla bazı adımların öne çekilmesi tartışmalara yol açmaktadır. Bu tür durumlarda aşağıdakilerden hangisinin gözetilmesi bilim etiği ile toplumsal yarar arasındaki dengeyi korumak için en temel unsurdur?

   1. Gönüllülere bilgi vermeden onları doğrudan virüsle enfekte etmek
   2. Bütün klinik testleri tamamen atlayarak aşılara doğrudan onay vermek
   3. Yan etkileri gizleyerek halkın aşıya olan güvenini yapay olarak artırmak
   4. Bireysel güvenlik ve gönüllü onamından ödün vermeden bilimsel şeffaflığı korumak
   5. Elde edilen tüm olumsuz verileri kamuoyundan saklamak
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Soru, acil durumda hızlandırılan aşı sürecinde bilim etiği ile toplumsal yarar dengesini sağlayan en temel unsuru soruyor.
   2. Bilim etiğinin temel ilkeleri: gönüllünün bilgilendirilmiş onamı, katılımcı güvenliği, şeffaflık ve dürüstlük.
   3. A (bilgi vermeden enfekte etmek), B (testleri atlamak), C (yan etkileri gizlemek) ve E (olumsuz verileri saklamak) etik ilkelere aykırıdır.
   4. D şıkkı güvenlik, onam ve şeffaflığı korurken süreci sürdürmeyi sağlar, böylece toplumsal yarar ile etik denge kurulur.
   5. Sonuç: cevap D.

4. Bilimsel araştırmalarda insan katılımcıların yer aldığı çalışmalarda, gönüllülerin hiçbir baskı altında kalmadan, araştırmanın risklerini ve amaçlarını bilerek kendi iradeleriyle çalışmaya katılmayı kabul etmesi bilim etiğinin hangi temel ilkesiyle doğrudan ilgilidir?

   1. Gönüllü onamı
   2. Tarafsızlık
   3. Bilimsel dürüstlük
   4. Yazar sıralaması
   5. Veri güvenilirliği
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Soruda katılımcıların baskı olmadan, risk ve amaçları bilerek, kendi iradeleriyle katılması anlatılıyor.
   2. Bu tanım gönüllü onamının (bilgilendirilmiş onam) tanımıdır.
   3. Diğer seçenekler (tarafsızlık, dürüstlük, yazar sıralaması, veri güvenilirliği) katılımcının rızasıyla ilgili değildir.
   4. Doğru cevap A.

5. Canlılar veya insanlar üzerinde yürütülen bilimsel araştırmalarda aşağıdakilerden hangisinin gözetilmesi bilim etiğinin temel gerekliliklerinden biri değildir?

   1. Elde edilen kişisel verilerin gizliliğini korumak
   2. Deneklerin fiziksel ve ruhsal zarar görmesini engellemek
   3. Gönüllü onamını eksiksiz olarak almak
   4. Katılımcılara olabildiğince az bilgi vererek yönlendirme yapmak
   5. Araştırma sonuçlarını tarafsızca raporlamak
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Soru, bilim etiğinin gereklilikleri arasında OLMAYANI soruyor.
   2. A, B, C ve E etik gerekliliklerdir: gizliliği korumak, zarar vermemek, onam almak, tarafsız raporlamak.
   3. D'de katılımcılara az bilgi verip yönlendirme yapmak bilgilendirilmiş onam ilkesine aykırıdır; etik gereklilik değildir.
   4. Doğru cevap D.

6. Bir araştırmacının, daha önce başka bir dergide yayımlanmış olan makalesini hiçbir ek katkı sunmadan ve yeni bir çalışma gibi göstererek farklı bir dergiye yeniden yayımlanmak üzere göndermesi hangi etik dışı durumu ortaya çıkarır?

   1. Gönüllü ihmali
   2. Veri uydurma
   3. Çoklu yayım (Duplikasyon)
   4. Anonimleştirme
   5. Hayalet yazarlık
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Daha önce yayımlanmış makalenin ek katkı olmadan yeni gibi başka dergiye gönderilmesi anlatılıyor.
   2. Aynı çalışmanın birden fazla kez yayımlanması çoklu yayım (duplikasyon) olarak adlandırılır.
   3. Doğru cevap C.

7. Bir bilimsel araştırma sonucunda elde edilen verilerin ve anket sonuçlarının, beklentilere uymadığı gerekçesiyle değiştirilmesi veya gizlenmesi bilim etiğine aykırı davranışlardan hangisine örnek oluşturur?

   1. Çıkar çatışması
   2. İntihal
   3. Hayalet yazarlık
   4. Çoklu yayım
   5. Veri tahrifatı
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Verilerin beklentilere uymadığı için değiştirilmesi veya gizlenmesi söz konusu.
   2. Verilerin değiştirilmesi/gizlenmesi 'veri tahrifatı' olarak adlandırılır.
   3. İntihal başkasının işini kaynaksız kullanmaktır; hayalet yazarlık yazarın gizlenmesidir; çoklu yayım aynı çalışmanın tekrar yayımıdır; çıkar çatışması farklıdır.
   4. Doğru cevap E.

8. Bilimsel bir makalede, araştırmanın yürütülmesinde ve verilerin toplanmasında hiçbir katkısı ve emeği bulunmayan bir kişinin, sırf unvanı veya nüfuzu olsun diye yazar listesine eklenmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

   1. Hediye yazarlık
   2. Bilimsel dürüstlük
   3. Objektiflik
   4. Metodolojik uyum
   5. Hakem değerlendirmesi
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Hiçbir katkısı olmayan birinin unvanı veya nüfuzu nedeniyle yazar olarak eklenmesi anlatılıyor.
   2. Bu durum hediye (onursal) yazarlık olarak adlandırılır.
   3. Diğer seçenekler etik dışı bir yazarlık türü değildir.
   4. Doğru cevap A.

9. Bilimsel bir araştırmacının, elde ettiği bulguların kendi teorisini çürütmesi durumunda bu sonuçları raporuna yansıtmaması ve sadece destekleyici verileri yayımlaması hangi etik ilkeyi zedeler?

   1. Denek güvenliği
   2. Toplumsal yarar dengesi
   3. Gönüllü onamı ilkesi
   4. Veri toplama hızı
   5. Bilimsel dürüstlük ve tarafsızlık
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Teoriyi çürüten bulguların gizlenip sadece destekleyici verilerin sunulması söz konusu.
   2. Bu, gerçeklerin olduğu gibi aktarılmasını (bilimsel dürüstlük) ve önyargısız davranmayı (tarafsızlık) ihlal eder.
   3. Gönüllü onamı ve denek güvenliği bu durumla ilgili değildir.
   4. Doğru cevap E.

10. Bilimsel bir araştırmada, başka bir araştırmacıya ait yayımlanmış bir makaleden veya kitaptan alınan cümlelerin veya fikirlerin kaynak gösterilmeden kendi çalışmasında kullanılması hangi etik dışı davranışı ifade eder?

    1. Gönüllü onamı
    2. Veri tahrifatı
    3. İntihal
    4. Öznellik
    5. Manipülasyon
    Cevap ve çözüm

    Cevap: C)

    1. Başkasının yayımlanmış cümle veya fikirlerinin kaynak gösterilmeden kullanılması söz konusu.
    2. Bu davranışın adı intihaldir (aşırma).
    3. Doğru cevap C.