9. Sınıf Kimya Atom Orbitalleri ve Elektron Dizilimi Zor Seviye Test 1 – 10 Soru (Çözümlü)

9. Sınıf Kimya Atom Orbitalleri ve Elektron Dizilimi Zor Seviye Test 1 — sorular ve çözümler

10 soru · Kimya · 9. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Temel hâldeki bir $X$ atomunun elektron diziliminde en yüksek temel enerji düzeyi $n = 3$'tür ve bu düzeyde toplam $6$ elektron bulunmaktadır. Bu atomun küresel simetri özelliği gösterebilmesi için en az kaç elektron alması veya vermesi gerekir?

   1. 2 elektron almalıdır
   2. 3 elektron almalıdır
   3. 1 elektron vermelidir
   4. 2 elektron vermelidir
   5. 1 elektron almalıdır
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. n = 3 düzeyinde 6 elektron: 3s² 3p⁴ → 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁴ (S).
   2. 3p⁴ ne yarı dolu ne tam dolu olduğundan küresel simetri göstermez.
   3. 1 elektron verirse 3p³ (yarı dolu) olur ve küresel simetri gösterir.
   4. 2 elektron alırsa 3p⁶ (tam dolu) olur; ancak bu daha fazla elektron gerektirir. 1 elektron almak (3p⁵) veya 2 elektron vermek (3p²) küresel simetri sağlamaz.
   5. En az değişim 1 elektron vermektir. Doğru cevap C.

2. Temel hâldeki X atomunun elektron diziliminde en yüksek temel enerji düzeyi 4'tür ve bu düzeyde sadece 1 tane s elektronu bulunmaktadır. Buna göre X atomu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

   1. Temel hâlde 10 tane tam dolu orbitali vardır.
   2. Küresel simetri özelliği göstermez.
   3. Atom numarası 19'dur.
   4. d orbitallerinde 1 elektron bulunur.
   5. Valans elektron sayısı 3'tür.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. En yüksek temel enerji düzeyinin 4 olduğu ve bu düzeyde sadece 1 tane s elektronu bulunduğu bilgisi verilmiştir $(\text{4s}^1)$.
   2. Elektron dizilimi $\text{1s}^2 \text{2s}^2 \text{2p}^6 \text{3s}^2 \text{3p}^6 \text{4s}^1$ şeklindedir.
   3. Toplam elektron sayısı 2 + 2 + 6 + 2 + 6 + 1 = 19 olup potasyum $(\text{K})$ elementidir, atom numarası 19'dur.
   4. $\text{4s}^1$ ile bittiği için s orbitali yarı doludur ve küresel simetri özelliği gösterir.
   5. Tam dolu orbital sayısı$: \text{1s} (1), \text{2s} (1), \text{2p} (3), \text{3s} (1), \text{3p} (3)$ olmak üzere toplam 9 tanedir.
   6. 3d doldurulmadığı için d orbitallerinde elektron yoktur (D yanlış).
   7. Valans elektron sayısı 4s orbitalindeki 1 elektron olduğundan 1'dir.
   8. Doğru cevap C.

3. Temel hâldeki X, Y ve Z elementleri ile ilgili şu bilgiler verilmiştir:

   • X elementinin elektron dizilimi $\text{...3p}^6 \text{4s}^1$ ile biter.
   • Y elementinin elektron dizilimi $\text{...3p}^6 \text{4s}^2 \text{3d}^5$ ile biter.
   • Z elementinin elektron dizilimi $\text{...3p}^6 \text{4s}^2 \text{3d}^{10} \text{4p}^3$ ile biter.

   Buna göre X, Y ve Z atomlarının küresel simetri özelliği gösterenlerin sınıflandırılması aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

   1. Yalnız X
   2. X ve Y
   3. Y ve Z
   4. X ve Z
   5. X, Y ve Z
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Küresel simetri için elektron içeren tüm alt kabukların tam dolu veya yarı dolu olması gerekir.
   2. X (K): 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ tam dolu, 4s¹ yarı dolu; küresel simetri gösterir.
   3. Y (Mn): 4s² tam dolu, 3d⁵ yarı dolu; küresel simetri gösterir.
   4. Z (As): 3d¹⁰ ve 4s² tam dolu, 4p³ yarı dolu; küresel simetri gösterir.
   5. Üçü de küresel simetri gösterir. Doğru cevap E.

4. Temel hâldeki $_{23}\text{V}$ element atomunun elektron dağılımında en yüksek enerji düzeyindeki orbitalin türü ve baş kuantum sayısı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

   1. n = 3, p orbitali
   2. n = 3, d orbitali
   3. n = 4, s orbitali
   4. n = 4, p orbitali
   5. n = 4, d orbitali
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. V (Z = 23): 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d³.
   2. En yüksek temel enerji düzeyi n = 4'tür ve bu düzeydeki orbital 4s'dir.
   3. Doğru cevap C (n = 4, s orbitali).

5. Temel hâldeki bir X atomunun elektron diziliminde baş kuantum sayısı $\text{n} = 3$ olan toplam 7 elektron bulunmaktadır. Buna göre X atomunun atom numarası aşağıdakilerden hangisidir?

   1. 17
   2. 15
   3. 13
   4. 19
   5. 21
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. n=3 düzeyinde 7 elektron: 3s²3p⁵.
   2. Toplam: 2+8+7=17.
   3. Z=17.

6. Temel hâldeki bir $X$ atomunun elektron diziliminde $\text{s}$ orbitallerinde toplam $8$ elektronu, $\text{p}$ orbitallerinde ise toplam $12$ elektronu bulunmaktadır. Buna göre $X$ atomunun baş kuantum sayısı en büyük olan katmanındaki orbital şeması ve elektron sayısı aşağıdakilerden hangisidir?

   1. $4\text{s}^2$, tam dolu
   2. $3\text{s}^2$, tam dolu
   3. $4\text{s}^2 3\text{d}^4$
   4. $3\text{s}^1$, yarı dolu
   5. $4\text{s}^1$, yarı dolu
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. s orbitallerinde 8 elektron: 1s², 2s², 3s², 4s². p orbitallerinde 12 elektron: 2p⁶, 3p⁶.
   2. Dizilim 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² ile başlar (Ca); varsa 3d elektronları bunu izler.
   3. Baş kuantum sayısı en büyük katman n = 4'tür ve bu katmanda 4s² bulunur; s orbitali tam doludur.
   4. 4s¹ seçeneği s orbitallerinde toplam 7 elektron verir, verilen 8 ile uyuşmaz.
   5. Doğru cevap A.

7. Temel hâldeki X ve Y element atomlarının elektron dizilimleri incelendiğinde her iki atomun da son orbitallerinin tam dolu olduğu görülmektedir. X atomunun son orbitali $\text{p}$ türünde, Y atomunun ise $\text{d}$ türündedir. Buna göre X ve Y atomları için aşağıdakilerden hangisi kesinlikle söylenebilir?

   1. İkisi de soy gazdır.
   2. İkisi de küresel simetri özelliği gösterir.
   3. En yüksek temel enerji düzeyleri aynıdır.
   4. Valans elektron sayıları eşittir.
   5. Temel hâlde hiç yarı dolu orbitalleri yoktur.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. X'in dizilimi np⁶ ile biter (örneğin Ne, Ar); Y'nin dizilimi nd¹⁰ ile biter (örneğin Zn: 4s² 3d¹⁰ veya Cu: 4s¹ 3d¹⁰).
   2. Her iki durumda da tüm alt kabuklar tam ya da yarı dolu olduğundan ikisi de küresel simetri gösterir (B).
   3. Y bir geçiş metalidir, soy gaz değildir (A yanlış). En yüksek enerji düzeyleri ve valans elektron sayıları farklı olabilir (C, D yanlış).
   4. Cu'da 4s¹ yarı dolu olduğundan 'hiç yarı dolu orbital yoktur' kesin değildir (E yanlış).
   5. Doğru cevap B.

8. Temel hâldeki bir X element atomunun elektron diziliminde en yüksek temel enerji düzeyi $\text{n} = 3$'tür ve bu düzeydeki $\text{p}$ orbitallerinde toplam 4 elektron bulunmaktadır. Buna göre X atomu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

   1. Valans elektronlarının bulunduğu orbitaller sadece $\text{p}$ orbitalleridir.
   2. Atom numarası 16'dır.
   3. Küresel simetri özelliği gösterir.
   4. Temel hâlde 3 tane yarı dolu orbitali vardır.
   5. En düşük enerjili orbitali $\text{3p}$ orbitalleridir.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. n = 3 en yüksek düzey ve 3p'de 4 elektron: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁴.
   2. Toplam elektron 2 + 2 + 6 + 2 + 4 = 16, Z = 16 (S); B doğrudur.
   3. A yanlış: valans elektronları 3s ve 3p orbitallerindedir.
   4. C yanlış: 3p⁴ yarı dolu veya tam dolu değildir.
   5. D yanlış: 2 yarı dolu orbital vardır.
   6. E yanlış: en düşük enerjili orbital 1s'dir.
   7. Doğru cevap B.

9. Temel hâldeki $_{25}\text{Mn}$ atomunun elektron dağılımı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

   1. En yüksek temel enerji düzeyi $4$'tür.
   2. Valans elektronları sadece $\text{4s}$ orbitallerindeki elektronlardır.
   3. $\text{d}$ orbitallerinde toplam $5$ elektron bulunur ve bu orbitaller küresel simetri koşulunu sağlar.
   4. $\text{l} = 0$ değerine sahip toplam $8$ elektronu vardır.
   5. Tam dolu orbital sayısı $10$'dur.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Mn: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d⁵.
   2. En yüksek temel enerji düzeyi 4'tür (A doğru).
   3. 3d⁵ yarı doludur ve tüm alt kabuklar tam/yarı dolu olduğundan küresel simetri sağlanır (C doğru).
   4. l = 0 s orbitalleridir: 1s² + 2s² + 3s² + 4s² = 8 elektron (D doğru).
   5. Tam dolu orbitaller: 1s, 2s, 2p (3), 3s, 3p (3), 4s = 10 (E doğru).
   6. Mn'nin valans elektronları 4s ve 3d'dekilerdir (2 + 5 = 7); yalnızca 4s'dekiler değildir (B yanlış).
   7. Doğru cevap B.

10. Temel hâldeki bir $X$ atomunun elektron diziliminde $15$ tane tam dolu orbital bulunmakta, yarı dolu orbitali ise bulunmamaktadır. Buna göre $X$ atomu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

    1. $\text{l} = 1$ değerine sahip toplam $6$ elektronu bulunur.
    2. Periyodik tabloda 4. periyot 2B grubunda yer alır.
    3. $\text{l} = 2$ değerine sahip toplam $10$ elektronu bulunur.
    4. Küresel simetri özelliği gösterir.
    5. Atom numarası $30$'dur.
    Cevap ve çözüm

    Cevap: A)

    1. Tam dolu orbitaller: 1s, 2s, 2p (3), 3s, 3p (3), 4s, 3d (5) = 15; yarı dolu orbital yoktur.
    2. Dizilim 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d¹⁰ → Z = 30 (Zn) (E doğru).
    3. 4. periyottadır; s + d elektron sayısı 2 + 10 = 12 olduğundan 2B grubundadır (B doğru).
    4. l = 2 (d orbitalleri) için 10 elektron vardır (C doğru); tüm alt kabuklar tam dolu olduğundan küresel simetri gösterir (D doğru).
    5. l = 1 (p orbitalleri) için 2p⁶ + 3p⁶ = 12 elektron vardır, 6 değildir (A yanlış).
    6. Doğru cevap A.