9. Sınıf Kimya Atom Orbitalleri ve Elektron Dizilimi Zor Seviye Test 2 – 10 Soru (Çözümlü)

9. Sınıf Kimya Atom Orbitalleri ve Elektron Dizilimi Zor Seviye Test 2 — sorular ve çözümler

10 soru · Kimya · 9. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Temel hâldeki bir element atomunun elektron dağılımında $n = 3$ düzeyinde $8$, $n = 4$ düzeyinde $2$ elektron bulunmaktadır. Bu atom ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

   1. Atom numarası $20$'dir.
   2. Küresel simetri özelliği göstermez.
   3. Valans elektron sayısı $2$'dir.
   4. Periyodik tabloda 4. periyot 2A grubundadır.
   5. p orbitallerinde toplam $12$ elektron bulunur.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Dizilim: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² → toplam 20 elektron, Ca (A doğru).
   2. Valans elektronları 4s²: 2 tane (C doğru); 4. periyot 2A grubundadır (D doğru).
   3. p orbitallerinde 2p⁶ + 3p⁶ = 12 elektron vardır (E doğru).
   4. Tüm alt kabuklar tam dolu olduğundan küresel simetri gösterir; B yanlıştır.
   5. Doğru cevap B.

2. Temel hâldeki bir $X$ atomunun elektron diziliminde $\text{p}$ orbitallerinde toplam $9$ elektron bulunmaktadır. Buna göre $X$ atomu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

   1. Atom numarası $13$'tür.
   2. Periyodik tabloda 3. periyot 5A grubunda yer alır.
   3. Valans elektron sayısı $5$'tir.
   4. Küresel simetri özelliği gösterir.
   5. En yüksek temel enerji düzeyi $3$'tür.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. $X$ atomunun $\text{p}$ orbitallerinde toplam $9$ elektron bulunması için elektronların $2\text{p}^6$ ve $3\text{p}^3$ şeklinde dolması gerekir.
   2. Elektron dizilimi yazıldığında: $1\text{s}^2 2\text{s}^2 2\text{p}^6 3\text{s}^2 3\text{p}^3$ elde edilir.
   3. Toplam elektron sayısı $2 + 2 + 6 + 2 + 3 = 15$'tir; dolayısıyla atom numarası $13$ değil $15$'tir ($15\text{P}$). A yanlıştır.
   4. En yüksek temel enerji düzeyi $3$'tür, 3. periyottadır ve valans elektronları $3\text{s}^2 3\text{p}^3$ olduğundan $5$ valans elektronuna sahiptir (5A grubu); B, C ve E doğrudur.
   5. $3\text{p}^3$ yarı dolu olduğundan küresel simetri gösterir (D doğru). Doğru cevap A.

3. Elektron dizilimi kuralları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

   1. Elektron dağılımı en düşük enerjiden en yüksek enerjiye doğru Aufbau ilkesine göre yazılır.
   2. Pauli dışlama ilkesine göre bir orbitalde zıt spinli en fazla iki elektron bulunabilir.
   3. Hund kuralına göre eş enerjili orbitallere elektronlar önce aynı yönde birer birer yerleşir.
   4. Çok elektronlu atomlarda $\text{3d}$ orbitalinin enerjisi $\text{4s}$ orbitalininkinden düşüktür.
   5. Küresel simetri durumu, son orbitalin tam veya yarı dolu olması durumunda gerçekleşir.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Aufbau ilkesine göre elektronlar en düşük enerjili orbitalden başlanarak yerleştirilir; bu kural doğrudur.
   2. Pauli dışlama ilkesine göre bir orbitalde en fazla iki elektron bulunabilir ve bunlar zıt spinli olmalıdır; bu kural doğrudur.
   3. Hund kuralına göre eş enerjili orbitallere elektronlar önce aynı spinli olarak birer birer yerleşir; bu kural doğrudur.
   4. Çok elektronlu atomlarda elektron-elektron itme kuvvetleri ve orbital enerjileri nedeniyle $\text{3d}$ orbitalinin enerjisi $\text{4s}$ orbitalinin enerjisinden yüksektir ($\text{4s} < \text{3d}$); dolayısıyla D ifadesi söylenemez. Doğru cevap D.
   5. Küresel simetri, elektron dizilimindeki son orbitalin tam dolu ($\text{s}^2, \text{p}^6, \text{d}^{10}, \text{f}^{14}$) veya yarı dolu ($\text{s}^1, \text{p}^3, \text{d}^5, \text{f}^7$) olması durumunda görülür; bu ifade doğrudur.

4. Temel hâldeki X atomunun elektron dağılımında en son orbitalin türü $\text{p}$, baş kuantum sayısı (enerji düzeyi) 3 ve bu orbitaldeki elektron sayısı 3'tür. Buna göre bu atom ile ilgili;

   • I.
     Küresel simetri özelliği gösterir.
   • II.
     Valans elektron sayısı 5'tir.
   • III.
     Tam dolu orbital sayısı 5'tir.

   yargılarından hangileri doğrudur?

   1. Yalnız I
   2. Yalnız II
   3. I ve II
   4. II ve III
   5. I, II ve III
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. 3p³ ile biten dizilim: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p³, Z = 15 (P).
   2. I: 1s, 2s, 2p, 3s tam dolu, 3p³ yarı dolu olduğundan küresel simetri gösterir; doğru.
   3. II: valans elektronları 3s² 3p³ = 5; doğru.
   4. III: tam dolu orbitaller 1s, 2s, 2p (3 tane), 3s = 6; III yanlış.
   5. Doğru olanlar I ve II.

5. Temel hâldeki X ve Y elementleri ile ilgili şu bilgiler verilmektedir:

   • X atomunun elektron dizilimi $4\text{s}^2$ ile biter ve d orbitallerinde elektron bulunmaz.
   • Y atomunun elektron dizilimi $\ldots 4\text{s}^1\,3\text{d}^5$ ile biter.

   Bu verilere göre X ve Y atomları için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

   1. Y atomunun valans elektron sayısı 1'dir.
   2. Y atomunun yarı dolu orbital sayısı 6'dır.
   3. X atomunun atom numarası 20'dir.
   4. Y atomu küresel simetri özelliği gösterir.
   5. X atomunun valans elektron sayısı 2'dir.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. X: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² → Ca, atom numarası 20 (C doğru); valans elektron sayısı 2'dir (E doğru).
   2. Y: [Ar] 4s¹ 3d⁵ → Cr (Z = 24).
   3. Y'de 4s'de 1, 3d'de 5 yarı dolu orbital vardır: toplam 6 (B doğru); tüm alt kabuklar tam veya yarı dolu olduğundan küresel simetri gösterir (D doğru).
   4. Cr'nin valans elektronları 4s ve 3d'dekilerdir: 1 + 5 = 6; 1 değildir (A yanlış).
   5. Doğru cevap A.

6. Temel hâldeki bir $X$ element atomunun en yüksek temel enerji düzeyi $n = 3$ olup bu düzeyde toplam $7$ elektron bulunmaktadır. Bu atom ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

   1. Atom numarası $17$'dir.
   2. Valans elektronlarının bulunduğu orbitallerin türü $\text{s}$ ve $\text{p}$'dir.
   3. Temel hâlde elektron bulunduran tam dolu orbital sayısı $8$'dir.
   4. En yüksek enerji düzeyindeki orbitallerin türü yalnızca $\text{s}$ ve $\text{p}$'dir.
   5. Küresel simetri özelliği gösterir.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. n = 3 düzeyinde 7 elektron: 3s² 3p⁵. Dizilim 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁵, Z = 17 (A doğru).
   2. Valans elektronları 3s ve 3p orbitallerindedir (B doğru); bu düzeyde elektron bulunan orbitaller yalnızca s ve p'dir (D doğru).
   3. Tam dolu orbitaller: 1s, 2s, 2p (3), 3s ve 3p'den 2 tanesi = 8 (C doğru).
   4. 3p⁵ ne yarı dolu ne tam dolu olduğundan küresel simetri göstermez (E yanlış).
   5. Doğru cevap E.

7. X atomunun temel hâl elektron diziliminde toplam 7 tane tam dolu orbitali bulunmaktadır. Buna göre X atomu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

   1. Valans elektronları $\text{3s}$ ve $\text{3p}$ orbitallerinde bulunur.
   2. Temel hâlde elektron bulunduran en yüksek temel enerji düzeyi 3'tür.
   3. Yarı dolu orbital sayısı 2'dir.
   4. Küresel simetri özelliği göstermez.
   5. Atom numarası 15'tir.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Tam dolu orbitaller 1s, 2s, 2p (3 tane) ve 3s ile 6 tanedir; yedinci tam dolu orbital için 3p orbitallerinden birinin de dolu olması gerekir.
   2. 3p'de tam dolu tek orbital bulunan dizilim 3p⁴'tür: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁴, Z = 16 (S). 3p⁵ dizilimi 8 tam dolu orbital verdiği için uymaz.
   3. A doğru: valans elektronları 3s ve 3p'dedir. B doğru: en yüksek düzey 3'tür. C doğru: 3p⁴'te 2 yarı dolu orbital vardır. D doğru: 3p⁴ küresel simetri göstermez.
   4. E yanlış: atom numarası 16'dır.
   5. Doğru cevap E.

8. Temel hâldeki bir element atomunun elektron dağılımında en yüksek temel enerji düzeyi $3$'tür; bu düzeydeki p orbitallerinde toplam $4$ elektron bulunmaktadır. Bu atomun periyodik tablodaki yeri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

   1. 4. Periyot, 2A Grubu
   2. 2. Periyot, 4A Grubu
   3. 3. Periyot, 4A Grubu
   4. 3. Periyot, 6A Grubu
   5. 2. Periyot, 6A Grubu
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Temel hâldeki atomun elektron dizilimi en yüksek enerji düzeyinde $\text{p}^4$ ile bitmektedir.
   2. Aufbau ilkesine göre elektronlar sırasıyla yerleştiğinden elektron dizilimi $1\text{s}^2 2\text{s}^2 2\text{p}^6 3\text{s}^2 3\text{p}^4$ şeklindedir.
   3. Elektron dizilimindeki en yüksek temel enerji düzeyi (n) $3$'tür; bu da elementin 3. periyotta bulunduğunu gösterir.
   4. Elektron dizilimi $\text{p}$ orbitali ile bittiği için element bir A grubu elementidir ve grup numarası en yüksek temel enerji düzeyindeki toplam elektron sayısı ($3\text{s}^2 3\text{p}^4$ -> $2 + 4 = 6$) ile bulunur, yani 6A grubundadır.
   5. Sonuç olarak element 3. periyot 6A grubundadır.

9. Temel hâldeki bir element atomunun elektron dağılımında en yüksek enerji düzeyinde bulunan orbitalin türü $\text{p}$, bu orbitaldeki elektron sayısı 2'dir. Bu atom ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

   1. Elektron dizilimi $\text{...2p}^2$ ile bitebilir.
   2. Küresel simetri özelliği göstermez.
   3. Valans elektron sayısı 4'tür.
   4. Tam dolu orbital sayısı en az 3 olmalıdır.
   5. Temel hâlde 2 tane yarı dolu orbitali vardır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. En yüksek düzeyde p orbitalinde 2 elektron: 2p² (C, Z=6) veya 3p² (Si, Z=14) vb.
   2. A doğru. B doğru: 2p² yarı dolu değil. C doğru: valans ns²np²=4. D: C için 1s,2s tam dolu = 2 orbital; en az 3 olması yanlış.
   3. E doğru: 2 yarı dolu p orbitali.

10. Temel hâldeki bir X atomunun elektron diziliminde $\text{l} = 1$ açısal momentum kuantum sayısına (yani $\text{p}$ orbitallerine) sahip toplam 12 elektron bulunmakta ve en yüksek temel enerji düzeyi 3'tür. Buna göre X atomunun atom numarası kaçtır?

    1. 14
    2. 16
    3. 20
    4. 18
    5. 22
    Cevap ve çözüm

    Cevap: D)

    1. p orbitallerinde 12 elektron: 2p⁶ ve 3p⁶.
    2. En yüksek düzey 3 olduğundan dizilim 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶'dır; toplam 18 elektron.
    3. Z = 18.