9. Sınıf Tarih Tarih Araştırma ve Yazımında Dijital Dönüşüm Zor Seviye Test 1 – 10 Soru (Çözümlü)

9. Sınıf Tarih Tarih Araştırma ve Yazımında Dijital Dönüşüm Zor Seviye Test 1 — sorular ve çözümler

10 soru · Tarih · 9. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Bir tarihçi, araştırması için topladığı dijital kaynakların bir kısmının fiziksel belgelerin sonradan taranmasıyla oluşturulduğunu, bir kısmının ise hiçbir zaman kâğıt üzerinde var olmadan doğrudan elektronik ortamda üretildiğini fark etmiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi 'doğuştan dijital veri' örneğidir?

   1. Fiziki bir kütüphanedeki el yazması bir fermanın taratılarak PDF yapılması
   2. Çevrim içi forumlar ve elektronik kayıtlar
   3. Osmanlı dönemine ait tahrir defterlerinin fotoğrafının çekilerek bilgisayara atılması
   4. Müzede sergilenen kil tabletlerin taranmış görüntüleri
   5. Kâğıt üzerindeki arşiv belgelerinin taranarak JPEG formatına dönüştürülmesi
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Doğuştan dijital veri, kâğıt veya taş gibi fiziksel bir ortamda üretilmeyip doğrudan dijital ortamda oluşturulan veridir.
   2. Çevrim içi forumlar ve elektronik kayıtlar doğrudan dijital ortamda üretilmiştir.
   3. Diğer seçenekler fiziksel materyallerin sonradan dijitalleştirilmiş hâlleridir.
   4. Doğru seçenek B'dir.

2. Aşağıdakilerden hangisi dijital tarih araştırmalarının geleneksel tarih araştırmalarına kıyasla sağladığı temel avantajlardan biri olarak gösterilemez?

   1. Tarihsel olayların laboratuvar ortamında yeniden yaşatılmasına imkân tanıması
   2. Araştırmacıların devasa veri havuzlarına ve belgelere çok daha hızlı erişebilmesi
   3. Farklı ülkelerdeki tarihçilerin bulut tabanlı sistemler üzerinden ortak çalışmalar yapabilmesi
   4. Karmaşık ilişkilerin ve ağ bağlantılarının yazılımlar aracılığıyla görselleştirilmesi
   5. Sayfalarca belge hakkında uzak okuma yöntemleriyle yeni sorular sorulabilmesi
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Dijital tarih, geçmişi incelemek için dijital araçlar ve yöntemler kullanır ancak tarihsel olayların laboratuvar ortamında yeniden yaşatılmasına imkân tanımaz çünkü tarih deney ve gözlemle laboratuvarda tekrarlanamaz.
   2. Devasa veri havuzlarına hızlı erişim, bulut tabanlı ortak çalışmalar, ağ görselleştirmesi ve uzak okuma yöntemleri dijital tarihin avantajları arasındadır.
   3. Bu nedenle A seçeneğinde belirtilen ifade dijital tarihin sağladığı bir avantaj olamaz.
   4. Doğru cevap A seçeneğidir.

3. Dijital tarih çalışması yürüten bir araştırmacı, arşiv belgelerini taratarak PDF ve JPEG formatlarına dönüştürmüştür. Ancak belgeleri adına, yazarına ve tarihine göre etiketlemeden, eksik ve hatalı kayıtları ayıklamadan doğrudan analize geçmiş; bu nedenle aradığı belgelere ulaşmakta zorlanmış ve hatalı sonuçlara varmıştır. Buna göre araştırmacı dijital tarih süreçlerinden hangisini ihmal etmiştir?

   1. Verileri Düzenleme ve Kataloglama
   2. Verileri Dijitalleştirme
   3. Araştırma ve Veri Toplama
   4. Verileri Analiz Etme ve Yorumlama
   5. Sonuçları Paylaşma ve Sunma
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Araştırmacı belgeleri sayısallaştırmış, yani dijitalleştirme aşamasını tamamlamıştır.
   2. Ancak belgeleri meta verilerle etiketlememiş, eksik ve hatalı kayıtları ayıklamadan analize geçmiştir.
   3. Etiketleme, sınıflandırma ve verilerin hatalardan arındırılması 'Verileri Düzenleme ve Kataloglama' aşamasının işidir.
   4. Doğru seçenek A'dır.

4. Bir araştırma ekibi, daha önce dijital ortama aktarılmış ve kataloglanmış binlerce belgeyi veri madenciliği ve coğrafi bilgi sistemleri gibi yazılımlarla inceleyerek belgeler arasındaki örüntüleri ortaya çıkarmış, ardından bu örüntülerin tarihsel anlamını tartışmıştır. Bu ekibin yürüttüğü çalışma dijital tarih süreçlerinden hangisinin kapsamındadır?

   1. Verileri Dijitalleştirme
   2. Araştırma ve Veri Toplama
   3. Verileri Düzenleme ve Kataloglama
   4. Verileri Analiz Etme ve Yorumlama
   5. Sonuçları Paylaşma ve Sunma
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Belgeler zaten dijitalleştirilmiş ve kataloglanmıştır; bu aşamalar geride kalmıştır.
   2. Ekip yazılımlarla örüntüleri ortaya çıkarmış (analiz) ve bunların tarihsel anlamını tartışmıştır (yorum).
   3. Bu çalışma 'Verileri Analiz Etme ve Yorumlama' sürecine girer.
   4. Doğru seçenek D'dir.

5. Tarih araştırmalarında milyonlarca veri noktasının, coğrafi haritaların ve karmaşık insan ilişkilerinin işlenerek anlamlı örüntülere ve görsel ağlara dönüştürülmesi sürecinde, örneğin geçmişte yaşamış binlerce yazar ve düşünür arasındaki mektuplaşma ağlarını ortaya koymak için kullanılan veri analizi yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Nümismatik tasnif
   2. Sayısallaştırma
   3. Kronolojik sıralama
   4. Epigrafik okuma
   5. Veri madenciliği
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Milyonlarca veri noktasının işlenerek anlamlı örüntülere ve görsel ağlara dönüştürülmesi veri madenciliği veya veri analizi yöntemleri ile yapılır.
   2. Verilen seçenekler arasında bu süreci karşılayan en uygun kavram veri madenciliğidir.
   3. Doğru seçenek E'dir.

6. Dijitalleştirilen verilerin daha kolay sınıflandırılabilmesi, aramalarda hızlıca bulunabilmesi ve yönetilebilmesi için verilerin adına, yazarına, tarihine veya konusuna göre ek bilgilerle etiketlenmesi işlemine ne ad verilir?

   1. Hiper metin
   2. Uzak okuma
   3. Sayısallaştırma
   4. Veri madenciliği
   5. Meta veri
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Verilerin adına, yazarına, tarihine veya konusuna göre ek bilgilerle etiketlenmesi işlemine 'meta veri' (metadata) denir.
   2. Doğru seçenek E'dir.

7. Dijitalleşme ile birlikte tarih araştırmalarında kullanılan bazı terimler ve kavramlar yaygınlaşmıştır. Bunlardan biri de birbiriyle bağlantılı yazıları, görselleri ve videoları içeren, genel ağ üzerindeki sayfalar arasında hızlı ve esnek geçiş yapmayı sağlayan metin organizasyonu sistemidir. Bu tanım aşağıdaki kavramlardan hangisine aittir?

   1. Doğuştan dijital veri
   2. Meta veri
   3. Büyük veri
   4. Hiper metin
   5. Coğrafi bilgi sistemi
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Birbiriyle bağlantılı yazıları, görselleri ve sayfalar arasında hızlı geçiş yapmayı sağlayan metin organizasyonu sistemi 'hiper metin' (hypertext) olarak tanımlanır.
   2. Doğru seçenek D'dir.

8. Tarihsel kaynakların dijitalleştirilmesi ve büyük veri analizleri tarih araştırmalarına büyük bir hız kazandırmıştır. Ancak dijital tarih çalışmaları yürütülürken bilimsel ve mesleki etik kurallara uyulması zorunludur. Buna göre aşağıdakilerden hangisi dijital tarih araştırmalarında uyulması gereken ilkelerden biri değildir?

   1. Ulaşılan dijital belgelerin telif ve fikrî mülkiyet haklarına riayet edilmesi
   2. Alıntı yapılan çevrim içi kaynaklara uygun yerlerde atıf yapılması
   3. Dijital kopyaları alınan fiziki arşiv belgelerinin imha edilmesi
   4. Dijital ortamdaki bilgilerin tarafsızlık ve güvenilirlik süzgecinden geçirilmesi
   5. Yayınlanan çalışmalarda kullanılan kaynakların kaynakçada belirtilmesi
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Telif haklarına uymak, atıf yapmak, bilgileri güvenilirlik süzgecinden geçirmek ve kaynakça belirtmek dijital tarihte uyulması gereken etik ilkelerdir.
   2. Fiziki arşiv belgelerinin dijital kopyası alındıktan sonra imha edilmesi ise belgelerin asıllarının korunması ilkesine aykırıdır; dijital kopya aslın yerini tutmaz.
   3. Doğru cevap C seçeneğidir.

9. Dijital tarih çalışmalarında, fiziksel olarak arşivlerde bulunan eski harita ve defterlerin bilgisayar ortamına aktarılarak incelenebilir duruma getirilmesi aşamasında kullanılan uygun dosya formatları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

   1. JPEG
   2. PDF
   3. TXT
   4. TIFF
   5. PNG
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Harita ve defter gibi görsel ve metinsel belgelerin bilgisayara aktarılmasında PDF, JPEG, TIFF ve PNG gibi resim ve belge formatları yaygın olarak kullanılır.
   2. TXT ise sadece düz metin (text) içeren bir formattır ve eski harita ile görsellerin dijitalleştirilmesinde doğrudan kullanılmaz.
   3. Doğru seçenek C'dir.

10. Tarih araştırmalarında dijital teknolojilerin kullanımı, araştırmacılara devasa veri havuzlarından yararlanma ve yüz binlerce belgeyi inceleme imkânı tanımıştır. Ancak bu durum, bazı teknik zorlukları da beraberinde getirmektedir. Araştırmacıların dijital ortamlardaki büyük veri setlerini insan gözüyle tek tek okumak yerine bilgisayar yazılımları yardımıyla tarayıp analiz etmesi hangi dijital tarih kavramı ile ifade edilir?

    1. Yakın okuma
    2. Uzak okuma
    3. Doğuştan dijital veri
    4. Sayısallaştırma
    5. Hiper metin
    Cevap ve çözüm

    Cevap: B)

    1. Büyük veri setlerinin insan gözüyle tek tek okunması yerine bilgisayar yazılımları yardımıyla taranıp analiz edilmesi dijital tarihte 'uzak okuma' olarak adlandırılır.
    2. Uzak okuma, binlerce metni aynı anda işleyerek genel eğilimleri görmeyi sağlar.
    3. Doğru seçenek B'dir.