9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Edebî Dil ve Günlük Dil Karma Seviye Test 1 – 7 Soru (Çözümlü)

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Edebî Dil ve Günlük Dil Karma Seviye Test 1 — sorular ve çözümler

7 soru · Türk Dili ve Edebiyatı · 9. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Aşağıdaki dizelerin hangisinde "ateş" kelimesi şiirsel (edebî) bir bağlamda imgesel bir anlam kazanmıştır?

   • I.
     Odunu sobaya atıp evi ısıtmak için ateşi yaktı.
   • II.
     İçimdeki ateş her geçen gün biraz daha büyüyordu.
   • III.
     Yemeğin altını açık unuttuğu için tavadaki yağ ateş aldı.
   1. Yalnız I
   2. Yalnız II
   3. I ve II
   4. I ve III
   5. II ve III
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Edebî dil ve günlük dil arasındaki farkları inceleyelim; günlük dil anlık iletişim ve temel ihtiyaçlar için kullanılırken edebî dil imgesel ve sanatsal bir derinlik taşır.
   2. Birinci cümlede ateş kelimesi gerçek anlamıyla fiziksel bir ısıtma eylemi için kullanılmıştır.
   3. İkinci cümlede ateş kelimesi insanın içindeki büyük bir tutkuyu, acıyı veya aşkı simgeleyerek imgesel ve edebî bir bağlam kazanmıştır.
   4. Üçüncü cümlede ateş kelimesi yine gerçek anlamıyla bir kazayı veya maddi bir yanma olayını ifade etmektedir.

2. Aşağıdaki metnin numaralanmış cümlelerinin hangisinde edebî söyleyişin özelliklerine yer verilmiştir?

   (I) Sabah saatlerinde köyün etrafını saran sis yavaş yavaş dağılıyordu. (II) Evlerin bacalarından ince dumanlar gökyüzüne doğru süzülüyordu. (III) Zaman, sessiz adımlarla köyün dar sokaklarında geziniyordu. (IV) Köylüler tarlalarına gitmek için hazırlıklarını tamamlamıştı. (V) Çocuklar ise neşeyle okul yoluna koyulmuştu.

   1. I
   2. II
   3. III
   4. IV
   5. V
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Edebî söyleyiş; kelimelerin mecaz anlamda kullanılması, kişileştirme (teşhis) gibi sanatların yapılması ve anlatımın imgesel ve estetik olmasıyla karakterize edilir.
   2. Numaralanmış cümleler incelendiğinde, III numaralı 'Zaman, sessiz adımlarla köyün dar sokaklarında geziniyordu.' cümlesinde zaman kavramı kişileştirilerek edebî söyleyişe yer verilmiştir.

3. Edebî dilin günlük dilden ayrılan yönlerini inceleyen bir öğrenci, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşamaz?

   1. Günlük dilde kelimeler genellikle temel ve bilinen anlamlarıyla kullanılırken edebî dilde kelimelere yeni ve yan anlamlar yüklenir.
   2. Günlük dil iletişimi en kısa ve pratik yoldan sağlama amacı güderken edebî dilde estetik bir zevk uyandırma kaygısı vardır.
   3. Günlük dilde anlatım tamamen nesnel bir temele dayanır ve kişisel duygu ve hayallere asla yer verilmez.
   4. Günlük dil kuralları kişiden kişiye değişmezken edebî dilde sanatçı dili kendi süzgecinden geçirerek özgün bir biçimde kullanır.
   5. Günlük dil anlık ihtiyaçları karşılamaya yönelikken edebî dil kalıcı eserler oluşturma amacıyla şekillenir.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Günlük dil, kişilerin günlük iletişimlerini sağlamak için kullandığı sade ve anlaşılır bir dildir; ancak tamamen nesnel ve kişisel duygulardan arınmış olduğu söylenemez, çünkü günlük konuşmalarda da duygular, heyecanlar ve öznellik yer alabilir.
   2. Edebî dil ise estetik zevk uyandırmayı, kalıcı eserler oluşturmayı ve kelimelere yan/mecaz anlamlar yüklemeyi amaçlar.
   3. Seçenekler incelendiğinde doğru seçenekte yer alan 'Günlük dilde anlatım tamamen nesnel bir temele dayanır ve kişisel duygu ve hayallere asla yer verilmez' ifadesi yanlıştır çünkü günlük dilde de öznellik ve duygusal ifadeler bulunabilir.

4. Aşağıdaki dizelerin hangisinde şair, kelimelere yüklediği yeni anlamlarla imgesel bir anlatım oluşturmuştur?

   1. Pencereyi açtığımda içeriye serin bir rüzgâr doldu.
   2. Masanın üzerinde duran kalın deftere şiirler yazıyordu.
   3. Hüzün, sarı yapraklar gibi dökülüyor bu akşam bahçeye.
   4. Uzun bir yolculuğun ardından nihayet memleketine varmıştı.
   5. Bahçedeki sarı kediler güneşin altında uyukluyordu.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. İmgesel anlatım, kelimelerin sözlük anlamlarının dışına çıkılarak mecaz ve yan anlamlarla yeni çağrışımlar uyandırmasıdır.
   2. Doğru seçenekteki 'Hüzün, sarı yapraklar gibi dökülüyor bu akşam bahçeye.' dizesinde hüzün soyut kavramı somutlaştırılarak ve benzetme yapılarak imgesel bir söyleyişle aktarılmıştır.

5. Edebî metinlerde sanatçıların günlük dilden yararlanmasına rağmen doğrudan günlük dili aynen kullanmamalarının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Günlük dilin kurallarının yazılı metinlerde uygulanmasının imkânsız olması
   2. Edebî metinlerin sadece uzmanlar tarafından anlaşılması gerekliliği
   3. Okuyucuların yalnızca eski ve anlaşılmaz kelimelerle yazılmış metinlerden hoşlanması
   4. Sanatçının duygu, düşünce ve hayallerini ifade ederken kelimelerin sözlük anlamlarını yetersiz bulması
   5. Günlük dilin hiçbir şekilde duygu barındırmayan soğuk bir yapısının olması
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Edebî metinlerin temel özelliklerinden biri, sanatçının özgün bir estetik evren yaratma çabasıdır.
   2. Günlük dil iletişimi hızlı ve pratik kılmak adına kelimeleri temel (sözlük) anlamlarıyla kullanma eğilimindedir.
   3. Sanatçılar ise iç dünyalarını, özgün hayallerini ve derin duygu durumlarını aktarırken bu düz ve yetersiz yapıdan sıyrılarak kelimelere yeni yan ve mecazî anlamlar yüklerler.
   4. Bu durum sanatçının, günlük dilin sözlük anlamlarını kendi sanatsal vizyonu için yetersiz bulmasından kaynaklanır.

6. Aşağıdaki dizelerin hangisinde edebî söyleyiş belirgin olarak günlük dilden ayrılmaktadır?

   • I.
     Bahçedeki çiçekleri sulamak için bidona su doldurdum.
   • II.
     Gözlerinde mavi bir deniz dalgalanır her baktığımda.
   • III.
     Yarın sabah erken kalkıp otobüs biletini almam gerekiyor.
   • IV.
     Buzdolabındaki sebzelerin bozulmaması için onları ayıkladı.
   1. Yalnız I
   2. Yalnız II
   3. I ve III
   4. II ve IV
   5. III ve IV
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Öncüllerde verilen cümleler incelendiğinde I, III ve IV numaralı cümlelerin günlük hayatın sıradan pratiklerini anlatan, günlük dil özelliklerine sahip ifadeler olduğu görülür.
   2. II numaralı 'Gözlerinde mavi bir deniz dalgalanır her baktığımda' cümlesi ise kelimelere yüklenen mecaz ve imgesel anlamlar sayesinde edebî söyleyişin belirgin bir örneğidir.

7. Edebî dille ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

   • I.
     Kelimeler genellikle sözlük anlamlarının dışına çıkarılarak yan ve mecaz anlamlar kazanır.
   • II.
     Okurda estetik bir zevk uyandırmak ve çağrışım alanları yaratmak temel amaçlardandır.
   • III.
     Anlatımda kurallara sıkı sıkıya bağlı kalınarak tamamen nesnel ve bilimsel bilgiler verilir.
   • IV.
     Sanatçı, dilin imkânlarını kendi hayal dünyası ve özgün üslubuyla zenginleştirir.
   1. Yalnız I
   2. Yalnız III
   3. I ve II
   4. II ve IV
   5. III ve IV
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Edebî dilde kelimeler yan ve mecaz anlamlar kazanır, okurda estetik zevk uyandırılır ve sanatçı özgün bir üslup kullanır (I, II ve IV numaralı yargılar doğrudur).
   2. III numaralı yargıda ise 'Anlatımda kurallara sıkı sıkıya bağlı kalınarak tamamen nesnel ve bilimsel bilgiler verilir' denmektedir ki bu edebî dilin değil, bilimsel/öğretici dilin özelliğidir.
   3. Dolayısıyla III numaralı bilgi yanlıştır.