5. Sınıf Fen Bilimleri Maddenin Hâl Değişimi Zor Seviye Test 1 – 10 Soru (Çözümlü)

5. Sınıf Fen Bilimleri Maddenin Hâl Değişimi Zor Seviye Test 1 — sorular ve çözümler

10 soru · Fen Bilimleri · 5. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Berk, kapalı bir kap içerisindeki saf buz kütlesini ısıtmaya başvurduğunda gerçekleşen değişimleri incelemektedir. Buzun tamamı su olana kadar ve suyun tamamı gaz olana kadar geçen sürede taneciklerin hareketliliği ve aralarındaki boşluk miktarındaki değişimleri tabloya kaydetmek istemektedir. Buna göre, erime ve buharlaşma süreçleri için tanecikler arasındaki boşluk miktarındaki değişim nasıl olmalıdır?

   1. Her iki süreçte de tanecikler arasındaki boşluk azalmıştır.
   2. Erime sürecinde azalmış, buharlaşma sürecinde artmıştır.
   3. Erime sürecinde artmış, buharlaşma sürecinde değişmemiştir.
   4. Her iki süreçte de tanecikler arasındaki boşluk artmıştır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Maddelerin hâl değişimleri incelenirken tanecikler arasındaki boşluk ve taneciklerin hareketliliği dikkate alınır.
   2. Buz katı hâldedir ve eriyerek sıvı (su) hâle geçerken tanecikler arasındaki boşluk artar.
   3. Su sıvı hâldedir ve buharlaşarak gaz hâline geçerken tanecikler arasındaki boşluk yine artar.
   4. Bu nedenle hem erime hem de buharlaşma süreçlerinde tanecikler arasındaki boşluk miktarı artmıştır.
   5. Doğru seçenek "Her iki süreçte de tanecikler arasındaki boşluk artmıştır" şıkkıdır.

2. Aras, mutfakta yaptığı bir deneyde cam bir kabın içerisine sıcaklığı 70° olan su koymuş ve kabın üzerini kapakla kapatmıştır. Bir süre sonra kabın kapağının alt yüzeyinde su damlacıklarının biriktiğini gözlemlemiştir. Bu olay sırasında suyun geçirdiği hâl değişimi ve taneciklerinde meydana gelen değişimlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

   1. Madde ısı vererek sıvı hâlden gaz hâline geçmiştir, tanecikler arasındaki boşluk artmıştır.
   2. Madde ısı vererek gaz hâlden sıvı hâle geçmiştir, tanecikler birbirine yaklaşmıştır.
   3. Madde ısı alarak gaz hâlden sıvı hâle geçmiştir, taneciklerin hareketliliği yavaşlamıştır.
   4. Madde ısı alarak katı hâlden sıvı hâle geçmiştir, tanecikler arası boşluk azalmıştır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Kapaktaki su damlacıkları, buharlaşan suyun soğuk kapak yüzeyi ile karşılaşıp gaz hâlden sıvı hâle geçmesiyle (yoğuşma) oluşur.
   2. Yoğuşma olayında madde dışarıya ısı verir.
   3. Gaz hâlden sıvı hâle geçen maddelerin tanecikleri birbirine yaklaşır ve hareketlilikleri yavaşlar.
   4. Bu açıklamalar "Madde ısı vererek gaz hâlden sıvı hâle geçmiştir, tanecikler birbirine yaklaşmıştır" seçeneğindeki ifadeyle tamamen uyuşmaktadır.

3. Saf bir $X$ maddesinin ısıtılmasına ilişkin çizilen sıcaklık-zaman grafiğinde, sıcaklığın iki farklı değerde sabit kaldığı gözlemlenmiştir. Bu maddenin sıvı hâlden gaz hâle geçtiği andaki sıcaklık değeri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

   1. Maddenin donma noktasıdır.
   2. Maddenin erime noktasıdır.
   3. Maddenin kaynama noktasıdır.
   4. Maddenin süblimleşme noktasıdır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Saf maddelerin ısıtılmasına ait sıcaklık-zaman grafiklerinde sıcaklığın ilk sabit kaldığı yer erime noktası, ikinci sabit kaldığı yer ise kaynama noktasıdır.
   2. Maddenin sıvı hâlden gaz hâle geçtiği süreç kaynama olayıdır ve bu andaki sıcaklık kaynama noktası olarak adlandırılır.
   3. Doğru cevap: "Maddenin kaynama noktasıdır".

4. Alp, özdeş iki kabın birine 20° sıcaklığında su, diğerine ise aynı sıcaklıkta sıvı alkol koymuş ve her iki sıvıyı da özdeş ısıtıcılarla ısıtmaya başlamıştır. Bir süre sonra alkolün sudan daha önce kaynamaya başladığını gözlemlemiştir. Bu deneyden çıkarılabilecek en doğru bilimsel sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Buharlaşma sadece kaynama anında gerçekleşir.
   2. Saf maddelerin kaynama noktaları birbirinden farklı olabilir.
   3. Sıvılar ısı verdikçe kaynama noktaları yükselir.
   4. Her saf sıvının kaynama süresince sıcaklığı değişmez.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Deneyde aynı sıcaklıkta ve özdeş ısıtıcılarla ısıtılan su ve alkolden alkolün daha önce kaynamaya başladığı gözlemlenmiştir.
   2. Bu durum, farklı saf sıvıların kaynama noktalarının birbirinden farklı olabileceğini kanıtlar.
   3. Doğru cevap: "Saf maddelerin kaynama noktaları birbirinden farklı olabilir".

5. Günlük yaşamda gerçekleşen;

   • I.
     Naftalin dolu çekmecenin bir süre sonra açıldığında naftalinin küçülmesi
   • II.
     Kuru buzun açık havada bırakıldığında beyaz dumanlar çıkararak küçülmesi
   • III.
     İyot kristallerinin ısıtıldığında mor renkli buharlar oluşturması

   olaylarının ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Madde ısı vererek sıvılaşmıştır.
   2. Madde yoğuşarak su damlacıkları oluşturmuştur.
   3. Madde dışarıya ısı vererek katılaşmıştır.
   4. Madde ısı alarak doğrudan gaz hâline geçmiştir.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Naftalinin küçülmesi, kuru buzun duman çıkararak küçülmesi ve iyot kristallerinin buhar oluşturması olayları süblimleşme örnekleridir.
   2. Süblimleşme, katı hâldeki bir maddenin ısı alarak doğrudan gaz hâline geçmesi olayıdır.
   3. Bu ortak özellik "Madde ısı alarak doğrudan gaz hâline geçmiştir" seçeneğinde belirtilmiştir.

6. Zehra, banyoda duş aldıktan sonra aynanın üzerinde su damlacıklarının, soğuk bir kış sabahı ise bahçedeki otların üzerinde ince buz kristallerinin (kırağının) oluştuğunu fark etmiştir. Havadaki su buharının neden olduğu bu iki durumun oluşumunda rol oynayan hâl değişimleri sırasıyla hangi seçenekte doğru verilmiştir?

   1. Kırağılaşma - Yoğuşma
   2. Buharlaşma - Erime
   3. Süblimleşme - Donma
   4. Yoğuşma - Kırağılaşma
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Aynadaki su damlacıkları, havadaki su buharının soğuk ayna yüzeyinde ısı vererek sıvı hâle geçmesiyle oluşur (yoğuşma).
   2. Otların üzerindeki buz kristalleri, havadaki su buharının ısı vererek doğrudan katı hâle geçmesiyle oluşur (kırağılaşma).
   3. Sırasıyla yoğuşma ve kırağılaşmadır.

7. Aşağıdaki olaylardan hangisinde, diğerlerinden farklı bir yönlü ısı alışverişi (madde ısı verir veya alır) gerçekleşmektedir?

   1. Kış aylarında sabah saatlerinde bitki yapraklarında kırağı oluşması
   2. Buzdolabının buzluğuna konulan suyun bir süre sonra buz hâline gelmesi
   3. Güneş alan balkonda unutulan kolonya şişesindeki kolonyanın azalması
   4. Yemek pişerken tencere kapağının altında su damlacıklarının birikmesi
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Kırağı oluşumu, suyun buz hâline gelmesi (donma) ve tencere kapağında su damlacıklarının birikmesi (yoğuşma) olaylarında madde çevreye ısı verir.
   2. Kolonyanın azalması ise buharlaşmadır ve bu olayda madde çevreden ısı alır.
   3. Bu nedenle kolonyanın azalması diğerlerinden farklı yönde ısı alışverişinin gerçekleştiği olaydır.

8. Fen bilimleri laboratuvarında saf bir X katısı ile yapılan deneyde, katının ısıtılmasına başlandığı andan tamamen eriyip kaynamanın sonuna kadar geçen süreçteki sıcaklık değişimleri gözlemlenmiştir. Elde edilen verilere dayanarak aşağıdaki grafik çizilmiştir.

   📐

   Grafik incelendiğinde X maddesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

   1. Maddeye 4. ile 10. dakikalar arasında ısı verilmemiştir, bu yüzden sıcaklık değişmemiştir.
   2. Maddenin erime noktası 0°, kaynama noktası ise 100° değerindedir.
   3. Madde 10. dakikada tamamen sıvı hâle geçmiştir ve bu dakikadan sonra sıcaklığı artmaya devam etmiştir.
   4. Madde $4.$ ve $10.$ dakikalar arasında katı ve sıvı hâlde bir arada bulunur.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Grafikte sıcaklık 4. ile 10. dakikalar arasında 0 °C'de sabit kalmıştır; bu aralıkta madde erimektedir ve katı ile sıvı hâl bir arada bulunur.
   2. 10. dakikada erime biter, madde tamamen sıvı hâle geçer ve sıcaklık 100 °C'ye kadar artar; 20. ile 26. dakikalar arasında kaynama gerçekleşir.
   3. Buna göre erime noktası 0 °C, kaynama noktası 100 °C'dir.
   4. Hâl değişimi süresince maddeye ısı verilmeye devam edilir; alınan ısı sıcaklığı artırmak yerine hâl değişiminde kullanılır. Bu nedenle "4. ile 10. dakikalar arasında ısı verilmemiştir" ifadesi yanlıştır.

9. Asya, buzdolabından çıkardığı cam bardaktaki buzun oda sıcaklığında eridiğini ve bir süre sonra bardak dış yüzeyinde su damlacıklarının toplandığını gözlemlemiştir. Bardak üzerinde toplanan bu su damlacıklarının kaynağı ve oluşum süreci ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

   1. Havadaki su buharının soğuk bardak yüzeyine çarparak yoğuşmasıdır.
   2. Bardağın cam yapısından dışarı sızan su buharıdır.
   3. Buzun erimesiyle bardak dışına taşan sudur.
   4. Buzun erirken süblimleşmesi sonucu oluşan gazdır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Buzdolabından çıkarılan soğuk cam bardağın dış yüzeyinde su damlacıkları toplanması gözlemlenmiştir.
   2. Bu damlacıklar bardaktan sızmaz veya eriyen buzun dışarı taşımasıyla oluşmaz; havadaki görünmez su buharının soğuk bardak yüzeyine çarparak yoğuşması sonucu oluşur.
   3. Doğru açıklama "Havadaki su buharının soğuk bardak yüzeyine çarparak yoğuşmasıdır" seçeneğinde verilmiştir.

10. Defne, laboratuvarda saf bir katı maddeyi ısıtarak sıcaklık değerlerini düzenli olarak kaydetmiştir. Elde ettiği verilere göre çizdiği ısınma grafiğinde sıcaklığın bir süre tamamen sabit kaldığını görmüştür. Sıcaklığın sabit kaldığı bu aralıkta madde ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    1. Madde buharlaşmaktadır ve tanecikler tamamen bağımsız hâle gelmektedir.
    2. Madde erimektedir, katı ve sıvı hâlde bir arada bulunur.
    3. Madde kırağılaşmaktadır ve dışarıya yoğun bir şekilde ısı vermektedir.
    4. Madde yoğuşmaktadır ve tanecikler arasındaki boşluk sıfırlanmıştır.
    Cevap ve çözüm

    Cevap: B)

    1. Saf katı maddeler ısıtıldıklarında erime noktasına geldiklerinde sıcaklıkları bir süre sabit kalır.
    2. Bu sıcaklık sabit kalma süresince katı madde erimektedir ve ortamda hem katı hem de sıvı hâl bir arada bulunur.
    3. Bu durum "Madde erimektedir, katı ve sıvı hâlde bir arada bulunur" seçeneğinde doğru olarak verilmiştir.