9. Sınıf Tarih Tarihin Doğası Zor Seviye Test 1 – 10 Soru (Çözümlü)

9. Sınıf Tarih Tarihin Doğası Zor Seviye Test 1 — sorular ve çözümler

10 soru · Tarih · 9. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Tarih araştırmalarında ve yazımında dijitalleşme süreci, geleneksel yöntemlere kıyasla büyük bir dönüşüm yaratmıştır. Bu süreçte araştırmacılara pek çok avantaj sağlanırken bazı yeni yöntemler de ortaya çıkmıştır.

   Buna göre aşağıdakilerden hangisi dijital tarih uygulamaları arasında yer almaz?

   1. Arşiv belgelerinin sayısallaştırılarak kodlama diliyle etiketlenmesi
   2. Binlerce belgeden oluşan büyük verinin veri madenciliği ile incelenmesi
   3. Fiziksel kütüphanelerde uzun yıllar el yazması eserlerin tek tek taranması
   4. Coğrafi bilgi sistemleri kullanılarak tarihsel değişimlerin haritalandırılması
   5. Bulut tabanlı çevrim içi ortamlar üzerinden aynı anda iş birliği yapılması
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Dijital tarih uygulamaları, bilgisayar ve internet teknolojilerinin tarih araştırmalarında kullanılmasıdır.
   2. Sayısal arşivleme, veri madenciliği, coğrafi bilgi sistemleri ve bulut tabanlı iş birliği dijital tarihe örnektir.
   3. Fiziksel kütüphanelerde el yazmalarının geleneksel yöntemlerle tek tek taranması ise geleneksel yöntemdir.

2. Tarih araştırmalarında ulaşılan kaynakların güvenilirliğini artırmak ve eksik yönlerini tamamlamak için tarihe yardımcı bazı bilim dallarından yararlanılır.

   Buna göre aşağıda verilen tarihe yardımcı bilim dallarından hangisinin tanımı yanlıştır?

   1. Heraldik: Toplumların örf, âdet, yaşam tarzlarını ve kültürlerini inceler.
   2. Nümismatik: Eski para ve madalyaların tarihini ve tanımını inceler.
   3. Epigrafi: Kitabeleri ve üzerindeki yazıları şekil ve içerik bakımından inceler.
   4. Paleografi: Geçmişte kullanılan yazı çeşitlerini ve bu yazıların özelliklerini inceler.
   5. Diplomatik: Resmî belgeleri şekil ve içerik bakımından inceler.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Paleografi yazı bilimidir, Nümismatik para bilimidir, Epigrafi kitabe bilimidir, Diplomatik resmî belgeleri inceler.
   2. Heraldik ise armaları inceler; toplumların örf, adet ve yaşam tarzlarını inceleyen bilim dalı Etnografya'dır.
   3. Bu nedenle Heraldik bilimi için verilen tanım yanlıştır.

3. Tarihsel bir araştırma yapılırken belirli bir zaman diliminde meydana gelen, somut ve özel bir gelişme ile bu gelişmenin yarattığı soyut ve genel bir süreç birlikte ele alınır.

   Buna göre aşağıdakilerden hangisinde olay ve olgu doğru olarak eşleştirilmiştir?

   1. Hicret - Kadeş Antlaşması
   2. Sanayi Devrimi - İlk Buhar Makinesinin İcadı
   3. Kavimler Göçü - Coğrafi Keşifler
   4. İstanbul'un Fethi - Ankara Savaşı
   5. Malazgirt Meydan Muharebesi - Anadolu'nun Türkleşmesi
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Olay kısa süreli, somut, başlangıcı ve bitişi belli gelişmedir (ör. Malazgirt Meydan Muharebesi).
   2. Olgu, olayların yol açtığı uzun süreli, soyut ve genel süreçtir (ör. Anadolu'nun Türkleşmesi).
   3. A ve D'de iki olay, C'de iki olgu eşleştirilmiş; B'de ise sıra ters verilmiştir (olgu - olay).
   4. Doğru eşleştirme E seçeneğindedir.

4. Tarihçiler, geçmişi araştırırken yalnızca yazılı belgelere dayanmanın yeterli olmadığını, maddi kültür kalıntılarının da büyük bir önem taşıdığını belirtmektedirler.

   Buna göre aşağıdakilerden hangisi yazılı belgelere hiç yansımamış pek çok giz perdesini aralayabilecek maddi kültür kalıntılarından biri olarak gösterilemez?

   1. Arkeolojik kazılarda bulunan sikkeler
   2. Devlet arşivlerindeki tahrir defterleri
   3. Eski köy yıkıntıları ve kalıntılar
   4. Antik dönemlere ait süs eşyaları
   5. Toprak altından çıkarılan silahlar
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Maddi kültür kalıntıları arkeolojik kazılar sonucunda elde edilen yazısız veya maddi eserlerdir (sikke, eski kalıntılar, süs eşyaları, silahlar).
   2. Tahrir defterleri ise doğrudan yazılı belgedir ve devlet arşivlerinde bulunur.
   3. Bu nedenle B seçeneği yazılı belgedir, maddi kültür kalıntısı değildir.

5. Tarih disiplininde zamanın düzenlenmesi ve olayların kronolojik bir sıraya konulması büyük önem taşır. Takvimler de bu amaçla geliştirilmiş yöntemlerdir.

   Buna göre miladi takvim (Gregoryen takvim) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

   1. Ayın Dünya etrafındaki dolanımı esas alınarak hazırlanmış bir ay takvimidir.
   2. Bir yıl 354 gün olarak hesaplanır.
   3. Hz. İsa'nın doğumu başlangıç (milat) olarak kabul edilmiştir.
   4. Milattan önceki yıllar günümüze yaklaştıkça büyür.
   5. Zaman yalnızca on yıllık dönemler hâlinde gruplandırılır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Miladi (Gregoryen) takvim, Hz. İsa'nın doğumunu başlangıç kabul eden güneş esaslı bir takvimdir; C doğrudur.
   2. A ve B ay takvimine ait özelliklerdir. Milattan önceki yıllar günümüze yaklaştıkça küçülür (D yanlış). Zaman on yıl, yüzyıl, binyıl gibi farklı birimlerle gruplandırılır (E yanlış).
   3. Doğru seçenek C'dir.

6. Tarihsel bilginin oluşum süreci incelendiğinde geçmişte yaşanan her olayın günümüze tam olarak ulaşmadığı, kanıtların eksik ve parça parça olduğu görülmektedir. Bu durum tarihçilerin çalışmalarını doğrudan etkilemektedir.

   Buna göre tarihsel bilgi üretilirken karşılaşılan bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Tarihsel olayların laboratuvar ortamında tekrar gözlemlenebilmesi
   2. Geçmişin bugünün ihtiyaçlarına göre tamamen yeniden kurgulanması
   3. Tarihçilerin yalnızca sözlü kaynaklara dayanarak araştırma yapması
   4. Geçmişte yaşanan olayların izlerinin zamanla kaybolması veya eksik kalması
   5. Tarih disiplininin kesin yasalara ve formüllere dayalı olması
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Tarihsel bilginin oluşum sürecinde geçmişte yaşanan her olayın günümüze ulaşamaması en temel nedenlerden biridir.
   2. Kanıtların eksik ve parça parça olması, zamanla izlerin kaybolmasından kaynaklanır.
   3. Bu durum D seçeneğinde doğru olarak ifade edilmiştir.

7. Tarih disiplininde değişim ve süreklilik kavramları, geçmişteki olayların anlaşılmasında birbirini tamamlayan unsurlardır.

   Buna göre değişim ve süreklilik kavramlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   1. Tarihçiler değişimleri incelerken bu değişimlerin içinde gizli olan sürekliliği de araştırırlar.
   2. Süreklilik kavramı, tarihsel olayların birbirinden tamamen kopuk ve bağımsız olduğunu gösterir.
   3. Değişim kavramı, toplumların ve kurumların tarih boyunca hiçbir değişikliğe uğramadığını savunur.
   4. Süreklilik yalnızca prehistorya döneminde geçerli olan bir kuraldır.
   5. Değişim kavramı yalnızca ekonomik alanla sınırlı olup siyasi yapıları kapsamaz.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Tarihsel süreçte toplumlar, kurumlar ve yaşam biçimleri zaman içinde kaçınılmaz olarak farklılaşır ve bu durum değişim kavramını oluşturur.
   2. Ancak bu değişim tamamen kopukluk anlamına gelmez; geçmişten bugüne aktarılan gelenekler, kurumlar veya alışkanlıklar da varlığını sürdürür ve buna süreklilik denir.
   3. Tarihçiler olayları incelerken hem yaşanan dönüşümleri (değişimi) hem de bu dönüşümün arkasındaki kalıcı bağları (sürekliliği) birlikte ele alırlar.
   4. Verilen seçenekler incelendiğinde, A seçeneğindeki ifade bu iki kavramın birbiriyle olan bütünleyici ilişkisini en doğru şekilde açıklamaktadır.
   5. Bu doğrultuda doğru seçenek A'dır.

8. Tarihsel bilginin üretim sürecinde kullanılan kaynaklar olayın oluş zamanına göre birinci elden ve ikinci elden kaynaklar olarak sınıflandırılır.

   Buna göre aşağıdakilerden hangisi birinci elden kaynak niteliği taşır?

   1. Günümüzde basılmış bir Osmanlı tarihi araştırma kitabı
   2. Olaydan yüzyıllar sonra yazılmış bir ders kitabı
   3. XX. yüzyılda kaleme alınmış bir genel tarih ansiklopedisi
   4. Olayın yaşandığı dönemde yazılmış bir komutanın günlüğü
   5. Bir olay üzerine yazılmış modern bir makale
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Birinci elden kaynak (ana kaynak), olayın yaşandığı döneme ait olan, olayın şahitleri veya birinci dereceden aktarıcıları tarafından üretilen belgelerdir.
   2. İkinci elden kaynak ise olayın üzerinden zaman geçtikten sonra, birinci elden kaynaklara dayanarak araştırmacılar tarafından hazırlanan eserlerdir.
   3. Seçenekler incelendiğinde, bir komutanın olayın yaşandığı dönemde yazdığı günlük o döneme doğrudan tanıklık ettiği için birinci elden kaynaktır.
   4. Diğer seçeneklerde yer alan ders kitapları, ansiklopediler, araştırma kitapları ve modern makaleler olaydan sonra yazıldığı için ikinci elden kaynak niteliğindedir.
   5. Bu doğrultuda doğru seçenek D'dir.

9. Tarihsel bilginin doğası gereği fen bilimlerinden farklı yönleri bulunmaktadır. Fen bilimleri deney ve gözleme dayalı kesin yasalara ulaşmayı amaçlarken tarih disiplini farklı yöntemler kullanır.

   Buna göre aşağıdakilerden hangisi tarihsel bilginin fen bilimlerinden ayrılan özelliklerinden biri değildir?

   1. Laboratuvar ortamında tekrar edilmesinin ve gözlemlenmesinin mümkün olmaması
   2. Kesin ve evrensel yasalara değil, kaynaklara dayalı çıkarım ve yorumlara dayanması
   3. Elde edilen yeni belgeler ve farklı bakış açılarıyla zamanla değişebilmesi
   4. Olayların oluşumunda tek bir neden aramak yerine çok yönlü neden-sonuç bağları kurması
   5. Doğrulanabilir olmasını sağlamak için yalnızca matematiksel formüllerden yararlanılması
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Fen bilimleri deney ve gözleme dayanır, tarih ise deney ve gözleme dayanamaz.
   2. Tarihsel bilgi belgelere dayanır, zamanla değişebilir, çok yönlü neden-sonuç bağları kurar.
   3. Tarih disiplininde doğrulanabilirlik için matematiksel formüller kullanılmaz.

10. Tarihsel bilginin üretim sürecinde araştırma yapılırken izlenecek adımların belirli bir sistematik içinde yürütülmesi gerekir.

    Buna göre bir araştırmacının;

    • I.
      Ulaştığı belgelerin yazarı, tarihi ve oluşum şeklini incelemesi
    • II.
      Kaynakların geçerlilik ve güvenilirlik açısından sorgulanması
    • III.
      Konuyla ilgili kütüphane ve arşivlerden veri toplanması

    ifadelerinin doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

    1. I - II - III
    2. III - I - II
    3. II - III - I
    4. III - II - I
    5. I - III - II
    Cevap ve çözüm

    Cevap: B)

    1. Tarih araştırma yöntemi ilk olarak verilerin toplanması ile başlar (III).
    2. İkinci adımda toplanan kaynaklar tenkit yani eleştiri ve tahlil aşamasından geçirilir, yazarı ve şekli incelenir (I).
    3. Üçüncü adımda ise kaynakların geçerlilik ve güvenilirliği sorgulanır (II).
    4. Doğru sıralama III - I - II şeklindedir.