9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Deneme Türü ve Özellikleri Karma Seviye Test 2 – 10 Soru (Çözümlü)

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Deneme Türü ve Özellikleri Karma Seviye Test 2 — sorular ve çözümler

10 soru · Türk Dili ve Edebiyatı · 9. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Deneme türü üzerine araştırma yapan bir öğrenci, dünya edebiyatında bu türün kurucusu kabul edilen ünlü Fransız yazarın eserlerinde insanı ve doğayı ele alış biçimini incelemiştir. Bu yazarın, en küçük gündelik olaylardan derin felsefi sonuçlar çıkararak okuyucusuna adeta kendi penceresinden hayatı sorgulattığı görülmüştür. Bu parçada sözü edilen deneme öncüsü aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Montaigne
   2. Voltaire
   3. Jean-Jacques Rousseau
   4. Blaise Pascal
   5. Albert Camus
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Dünya edebiyatında deneme türünün kurucusu, "Denemeler" (Essais) adlı eseriyle tanınan Fransız yazar Montaigne'dir.
   2. Parçada sözü edilen öncü yazar Montaigne'dir.

2. Günümüzde doğanın betonlaşması, yeşil alanların azalması ve bu durumun insan ruhunda yarattığı sıkışmışlık hissi üzerine düşünen bir yazar; bu düşüncelerini kanıtlama gereği duymadan, okuyucuyla karşılıklı konuşuyormuş gibi içten bir üslupla kaleme almıştır. Bu parçada aşağıdaki edebî türlerin hangisinden yararlanılmıştır?

   1. Makale
   2. Fıkra
   3. Deneme
   4. Haber yazısı
   5. Eleştiri
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Metinde yazarın düşüncelerini kanıtlama gereği duymadan, içten ve okuyucuyla konuşuyormuş gibi bir üslupla yazdığı belirtilmiştir.
   2. Bu özellikler, herhangi bir konuda yazarın kesin kanıtlara varmadan kişisel görüşlerini işlediği 'deneme' türüne aittir.

3. Deneme türü ile makale türü karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi iki tür arasındaki temel farklardan biri olamaz?

   1. Makalede savunulan düşüncelerin kanıtlanması zorunluyken denemede böyle bir zorunluluk yoktur.
   2. Makale yazarı nesnel bir tutum izlerken deneme yazarı tamamen öznel bir yaklaşım sergiler.
   3. Makalede ağır ve akademik bir dil kullanılırken denemede okurla sohbet ediyormuş gibi samimi bir dil tercih edilir.
   4. Makale bilgi vermek amacıyla yazılırken deneme yazarın kişisel dünyasını yansıtmayı amaçlar.
   5. Makale ve deneme yazarları kaleme aldıkları konularda kesin yargılara varmak ve gerçeği kanıtlamak zorundadır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Makalede savunulan düşüncelerin kanıtlanması zorunluyken denemede kanıtlama zorunluluğu yoktur, bu yüzden doğru seçenekteki 'Makale ve deneme yazarları kaleme aldıkları konularda kesin yargılara varmak ve gerçeği kanıtlamak zorundadır' ifadesi yanlıştır ve iki tür arasındaki temel fark olamaz (çünkü deneme yazarları kesin yargıya varmak zorunda değildir).

4. Sanatın ve edebiyatın dünü ile bugünü üzerine kaleme alınan bir denemede, yazarın ileri sürdüğü düşünceleri benimsetmek için yabancı kuramcılara ve ustalara başvurması aşağıdaki düşünceyi geliştirme yollarından hangisine örnek oluşturur?

   1. Tanımlama
   2. Benzetme
   3. Tanık gösterme
   4. Sayısal verilerden yararlanma
   5. Örneklendirme
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Metinde yazarın ileri sürdüğü düşünceleri benimsetmek için alanında tanınmış ustalara ve yabancı kuramcılara başvurduğu ifade edilmektedir.
   2. Başkalarının görüşlerine veya sözlerine metinde yer verilerek düşüncenin kanıtlanmaya çalışılması 'tanık gösterme' düşünceyi geliştirme yoludur.
5. • I.
     Yazarı, seçtiği herhangi bir konuda kesin kurallara varmadan serbestçe düşüncelerini aktarır.
   • II.
     Anlatımda içtenlik ve samimiyet ön plandadır; yazar sanki kendi kendine konuşuyormuş gibi bir üslup kullanır.
   • III.
     Bilimsel veriler ve istatistikler metnin bütününde kanıtlanmak istenen ana düşüncenin temelini oluşturur.
   • IV.
     Edebiyat, sanat, doğa ve insan hayatına dair akla gelen her konu denemenin sınırları içinde işlenebilir.

   Yukarıda numaralanmış yargıların hangilerinde deneme türünün özelliklerine yer verilmiştir?

   1. I, II ve III
   2. I, II ve IV
   3. I, III ve IV
   4. II, III ve IV
   5. Yalnız III
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1)

   I. yargıda yazarın serbestçe düşüncelerini aktardığı belirtilir, bu denemenin özelliğidir.

   2)

   II. yargıda içtenlik ve samimiyetin ön planda olduğu söylenir, bu denemenin özelliğidir.

   3)

   III. yargıda bilimsel veriler ve istatistiklerin metnin temelini oluşturduğu söylenir, bu makaleye aittir ve deneme için yanlıştır.

   4)

   IV. yargıda her konunun deneme sınırları içinde işlenebileceği belirtilir, bu doğrudur.

   5) Buna göre I, II ve IV numaralı yargılar doğrudur.

6. • I.
     Metin: Sanatçının bir konudaki kişisel duygu ve düşüncelerini kanıtlama kaygısı gütmeden, kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi kaleme aldığı metin türüdür.
   • II.
     Metin: Bir yazarın herhangi bir konudaki görüşlerini, kesin sonuçlara varmadan, samimi bir üslupla anlattığı düz yazı türüdür.

   Yukarıda açıklamaları verilen metin türü aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Makale
   2. Fıkra
   3. Eleştiri
   4. Deneme
   5. Haber yazısı
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. I. metinde sanatçının kişisel duygu ve düşüncelerini kanıtlama kaygısı gütmeden, kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi yazdığı tür tanınmıştır.
   2. II. metinde ise yazarın görüşlerini kesin sonuçlara varmadan, samimi bir üslupla anlattığı düz yazı türü açıklanmıştır.
   3. Bu özelliklerin tamamı edebiyatta 'deneme' türünün tanımını ve ayırt edici özelliklerini vermektedir.
   4. Makale kanıtlama amacı güder, fıkra güncel konuları işler, eleştiri bir eseri değerlendirir, haber yazısı ise nesnel bilgi aktarır.
   5. Açıklanan özellikler dikkate alındığında doğru cevap denemedir.

7. Kitapların insan hayatındaki yeri ve okuma sevgisi üzerine yazılmış bir metinde geçen aşağıdaki cümlelerin hangisinde deneme türünün en belirgin özelliği vurgulanmıştır?

   1. Araştırma sonucunda elde edilen veriler kesin olarak bir rapor halinde sunulmuştur.
   2. Toplumsal sorunların çözümü için istatistiki bilgilere ve belgelere yer verilmiştir.
   3. Olaylar birinci kişi ağzından kronolojik bir sıraya göre okura aktarılmaktadır.
   4. Yazar, seçtiği konuda kesin sonuçlara varmadan kişisel duygu ve düşüncelerini aktarır.
   5. Dil, her türlü süslemeden uzak, tamamen terimlere dayalı ve nesnel bir yapıdadır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Deneme türünün en belirgin özelliği, yazarın herhangi bir konuyu kanıtlama kaygısı gütmeden, tamamen öznel bir yaklaşımla ve kişisel görüşleriyle ele almasıdır.
   2. Verilen seçenekler incelendiğinde, doğru seçenekte yazarın kesin sonuçlara varmadan kişisel duygu ve düşüncelerini aktardığı ifade edilmektedir.
   3. Bu durum deneme türünün temel özelliğini yansıtır.

8. Bir deneme yazarının kaleme aldığı yazıda kullandığı düşünceyi geliştirme yolları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

   1. Okuyucuyu ikna etmek ve metne nesnel bir nitelik kazandırmak için tezini bilimsel kanıtlar ve laboratuvar sonuçlarıyla kesinleştirmek zorundadır.
   2. İleri sürdüğü fikrin doğruluğunu kanıtlamak amacıyla alanında tanınmış kişilerin sözlerine ve görüşlerine başvurabilir.
   3. İki farklı kavram, olay veya varlık arasındaki benzerlik ya da farkları ortaya koymak için karşılaştırma yöntemini kullanabilir.
   4. Yazar, soyut bir düşünceyi somutlaştırmak veya okurun zihninde daha kalıcı kılmak için örneklemeden yararlanabilir.
   5. Bir kavramın ne olduğunu ya da ne anlama geldiğini okura açıklamak için tanımlama yoluna başvurabilir.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Deneme türü, kişisel görüşlerin kanıtlama kaygısı gütmeden işlendiği bir türdür.
   2. Doğru seçenekte yazarın okuyucuyu ikna etmek ve metne nesnel bir nitelik kazandırmak için tezini bilimsel kanıtlar ve laboratuvar sonuçlarıyla kesinleştirmek zorunda olduğu söylenmiştir; bu ifade denemenin özgür ve kanıtlama kaygısı taşımayan yapısıyla çelişir.

9. Bir edebiyat sohbetinde konuşan bir yazar, deneme türünün en belirgin niteliğini açıklarken şöyle demiştir: "Deneme yazarı, okuruna ders vermeye kalkışmaz; kürsüye çıkıp nutuk atmaz. O, kendi iç sesini dinlerken okuru da bu huzurlu yolculuğa ortak eder. Düşüncelerini bir teorem ispatlar gibi katı kurallara bağlamaz; aksine okurun kafasında yeni pencereler aralar." Bu açıklamaya göre aşağıdaki cümlelerin hangisi deneme türünün bu anlatım tutumunu örnekleyen bir cümle olamaz?

   1. İnsanın kitaplarla kurduğu dostluk, ömrün en ıssız zamanlarında bile sığınacak güvenli bir liman gibidir bence.
   2. Geçmişin tozlu raflarında bıraktığımız o eski sokaklar, sanırım artık sadece anılarımızın sığınağı oldu.
   3. Şiir, kelimelerin kalbimize dokunan en ince ninnisidir; onu mantık terazisinde tartmak büyük bir haksızlıktır.
   4. Sabah kahvesini yudumlarken pencereden sokağı izlemek, insanın kendi iç sesine varabileceği en sakin demlerdendir.
   5. Yapılan son istatistikler, ülkemizde kitap okuma oranlarının son on yılda yüzde yirmi arttığını açıkça kanıtlamaktadır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Deneme türünün en belirgin özelliği, yazarın düşüncelerini kesin kurallarla ve bilimsel bir ispat çabasıyla değil, kişisel ve öznel bir yaklaşımla ele almasıdır.
   2. Doğru seçenekte yer alan "Yapılan son istatistikler, ülkemizde kitap okuma oranlarının son on yılda yüzde yirmi arttığını açıkça kanıtlamaktadır." cümlesi nesnel, istatistiksel verilere ve ispat çabasına dayandığı için deneme türünün öznel anlatım tutumuna uymaz.

10. Bir yazar kaleme aldığı denemesinde şu cümlelere yer vermiştir: "Sanatçı, geçmişin köklerinden beslenirken hazır kalıpları ezberci bir zihniyetle kopyalamaz; o mirası kendi potasında eritip yeniden biçimlendirir." Bu cümlede vurgulanan temel düşünceyi en iyi destekleyen yargı aşağıdakilerden hangisidir?

    1. Geleneksel sanat anlayışından kopan her eser, kısa süre içinde unutulmaya mahkûm birer taslaktan öteye gidemez.
    2. Sanat eserlerinde özgünlük, geçmişin birikimini körü körüne taklit etmekle değil, onu bugünün ruhuyla yeniden yorumlamakla elde edilir.
    3. Bir yazarın başarılı olabilmesi için mutlaka eski edebiyatın biçim ve kalıplarını birebir eserinde uygulaması şarttır.
    4. Sanatta yenilik arayışı, geçmişteki tüm birikimlerin ve kültürel değerlerin tamamen reddedilmesiyle başlar.
    5. Edebî eserlerde biçim ile öz birbirinden bağımsız iki ayrı unsur olarak ele alınmalıdır.
    Cevap ve çözüm

    Cevap: B)

    1. Parçada sanatçının geçmişin köklerinden beslendiği ancak hazır kalıpları kopyalamayarak bu mirası kendi potasında eritip yeniden biçimlendirdiği ifade edilmektedir.
    2. Bu durum geleneksel birikimin yok sayılmadığını, aksine özgün bir şekilde bugünün süzgecinden geçirilerek yeniden yorumlandığını gösterir.
    3. Doğru seçenekteki "özgünlük, geçmişin birikimini körü körüne taklit etmekle değil, onu bugünün ruhuyla yeniden yorumlamakla elde edilir" yargısı parçadaki ana düşünceyi ve vurguyu en iyi destekleyen ifadedir.