9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Metinlerin Sınıflandırılması ve Edebî Metin Zor Seviye Test 1 – 10 Soru (Çözümlü)

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Metinlerin Sınıflandırılması ve Edebî Metin Zor Seviye Test 1 — sorular ve çözümler

10 soru · Türk Dili ve Edebiyatı · 9. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Edebî eserlerde sanatçının doğrudan söylemek istemediği, okurun hayal gücü ve metindeki ipuçları aracılığıyla kendi süzgecinden geçirerek ulaştığı anlam katmanlarına ______ adı verilir.

   Bu cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

   1. açık ileti
   2. örtük ileti
   3. nesnel bilgi
   4. makale dili
   5. öğretici anlatım
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Edebî eserlerde yazarın doğrudan söylemeyip okurun hayal gücüyle ulaştığı anlam katmanlarına örtük ileti denir.
   2. Açık ileti doğrudan verilen anlamdır.
   3. Nesnel bilgi ve makale dili öğretici metinlerle ilgilidir.
   4. Doğru kavram "örtük ileti"dir.
2. • I.
     Deneme türünde yazar, seçtiği herhangi bir konuda kesin yargılara varmadan kişisel görüşlerini samimi bir dille aktarır.
   • II.
     Mülakat, alanında ünlü bir kişiyi tanıtmak veya onun görüşlerini öğrenmek amacıyla yapılan sorulu cevaplı konuşma metnidir.
   • III.
     Edebi metinlerde dil, günlük konuşma dilinden tamamen kopuk olup hiçbir şekilde günlük öğelere yer verilmez.
   • IV.
     Şiirlerde kullanılan imgeler ve söz sanatları metnin anlam zenginliğini ve çağrışım gücünü artırır.

   Yukarıdaki numaralanmış yargılardan hangileri yanlıştır?

   1. Yalnız III
   2. I ve II
   3. II ve IV
   4. I ve III
   5. III ve IV
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Deneme türünde yazarın kesin yargılara varmadan kişisel görüşlerini samimi bir dille aktardığı bilgisi doğrudur.
   2. Mülakatın alanında ünlü bir kişiyi tanıtmak veya onun görüşlerini öğrenmek amacıyla yapılan sorulu cevaplı konuşma metni olduğu bilgisi doğrudur.
   3. Edebî metinlerde dil günlük konuşma dilinden yararlanır ancak kelimelere sanat değeri yüklenir, dolayısıyla tamamen kopuk değildir ama bu ifade III numarada yanlış olarak verilmemiştir; aslında III numarada 'hiçbir şekilde günlük öğelere yer verilmez' denmesi yanlıştır çünkü edebî metinler de dille yazılır ve günlük dil unsurlarından beslenir.
   4. Şiirlerde kullanılan imge ve söz sanatlarının anlam zenginliği ile çağrışım gücünü artırdığı bilgisi doğrudur.
   5. Bu durumda III numaralı yargı yanlıştır.
3. • I.
     Gün batarken köyün üzerinden geçen leylekler, gökyüzünde adeta siyah birer nota gibi dizilmişti.
   • II.
     Rüzgârın şiddetiyle eski çınar ağacının dalları, pencerenin camına hafifçe vuruyordu.
   • III.
     Akşamın bu sessiz saati, insanın ruhunu dinlendiren en büyük şifaydı sanki.
   • IV.
     Yağmur damlaları camda birleşip aşağı doğru kayarken minik birer nehir oluşturuyordu.

   Numaralanmış cümlelerin hangilerinde imgeye yer verilmemiştir?

   1. Yalnız II
   2. I ve III
   3. II ve IV
   4. Yalnız IV
   5. I ve IV
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. I. cümlede leyleklerin gökyüzünde siyah birer nota gibi dizilmesi benzetme yoluyla imge oluşturmuştur.
   2. II. cümlede rüzgârın etkisiyle çınar dallarının pencereye vurması tamamen gerçek ve günlük hayatta gözlemlenebilecek somut bir durumdur, imge barındırmaz.
   3. III. cümlede akşamın saatinin ruhu dinlendiren şifa olarak nitelenmesi mecazî bir söyleyişle imge yaratmıştır.
   4. IV. cümlede yağmur damlalarının minik birer nehir oluşturması benzetmeyle imge kurulduğunu gösterir.
   5. Bu doğrultuda sadece II numaralı cümlede imgeye yer verilmemiştir.

4. Yalnız senin gezdiğin bahçede açmaz çiçek,

   Bizim diyarımız da binbir bahârı saklar!

   Kolumuzdan tutarak sen istersen bizi çek,

   İncinir düz caddede dağda gezen ayaklar.

   Bu dörtlükle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

   1. Şair, memleket sevgisini ve yerli duyuş tarzını ön plana çıkarmıştır.
   2. Dizelerde günlük dildeki sözcükler edebî bir bağlam kazanarak imgesel bir derinlik oluşturmuştur.
   3. Anlatımda zıtlıklar ve benzetme unsurlarından yararlanarak etkileyicilik artırılmıştır.
   4. Birinci ve üçüncü dizelerde kulak tırmalamayan uyumlu bir ses akışı sağlanmıştır.
   5. Şair, şiirde okura doğrudan bilgi aktarmayı ve bir tezi nesnel verilerle kanıtlamayı amaçlamıştır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Şiir incelendiğinde şairin memleket sevgisini ve yerli duyuş tarzını ele aldığı görülür .
   2. Kelimeler mecaz ve yan anlamlarda kullanılarak imgesel bir derinlik oluşturulmuştur .
   3. Doğru seçenekte şairin okura doğrudan bilgi aktarmayı ve bir tezi nesnel verilerle kanıtlamayı amaçladığı belirtilmiştir ancak bu durum öğretici metinlere aittir, şiir ise sanat metnidir .
   4. Dizelerde ahenk unsurlarına ve uyumlu bir ses akışına yer verilmiştir .
   5. Zıtlıklar ve benzetme unsurları anlatımın etkileyiciliğini artırmıştır .

5. Aşağıdaki dizelerin hangisinde "açık ileti" doğrudan ve yorum gerektirmeksizin verilmiştir?

   1. Bir yanda akan benim öbür yanda Sakarya
      Su iner yokuşlardan, hep basamak basamak
   2. Gümüş bir dumanla kapandı her yer;
      Yer ve gök bu akşam yaylâ dumanı!
   3. Bastığın yerleri toprak diyerek geçme, tanı:
      Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı.
   4. Anılar defterinde gül yaprağı
      Gibi unutuldum kurudum
   5. Ey mavi göklerin beyaz ve kızıl süsü...
      Kızkardeşimin gelinliği, şehidimin son örtüsü.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Açık ileti, metinde kapalı anlamlar, imgeler veya yorum gerektiren sanatlı söyleyişler olmaksızın doğrudan ve net bir şekilde verilen anlamdır.
   2. Diğer seçeneklerdeki dizelerde çeşitli imgeler, mecazlar ve sanatlı söyleyişler ağırluktadır.
   3. Doğru seçenekte yer alan "Bastığın yerleri toprak diyerek geçme, tanı: / Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı." dizeleri vatan sevgisini ve şehitleri doğrudan, yorum gerektirmeyen net bir uyarı ve öğütle açık ileti olarak aktarmaktadır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde edebî metinlerin diliyle ilgili bir bilgi yanlışı vardır?

   1. Edebî metinlerde kelimeler, alışılmışın dışında yeni anlam kazanacak şekilde kullanılabilir.
   2. Sanatçılar, duygu ve düşüncelerini ifade ederken dildeki kelimelerin anlamlarını yetersiz bulduklarında onlara yeni bağlamlar yükler.
   3. Edebî söyleyişte dil, estetik bir zevk uyandırmak ve okurda çağrışımlar uyandırmak için sanatsal bir işlevle kullanılır.
   4. Yazarlar, kelimeleri ve cümleleri kendilerine özgü bir biçimde dönüştürerek imgelerin oluşumuna zemin hazırlar.
   5. Edebî metinlerin dili tamamen günlük konuşma dilinin kurallarına ve kalıplarına bağlı kalmak zorundadır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Edebî metinlerde kelimelerin alışılmışın dışında yeni anlamlar kazanabileceği bilgisi doğrudur.
   2. Sanatçıların dildeki kelimelerin anlamlarını yetersiz bulduklarında onlara yeni bağlamlar yükleyebileceği bilgisi doğrudur.
   3. Doğru seçenekte 'Edebî metinlerin dili tamamen günlük konuşma dilinin kurallarına ve kalıplarına bağlı kalmak zorundadır' denilmektedir, oysa edebî metinler günlük dilin kalıplarına bağlı kalmak zorunda değildir, aksine sanatsal bir söyleyiş amaçlar.
   4. Yazarların kelime ve cümleleri dönüştürerek imgeler oluşturduğu bilgisi doğrudur.
   5. Edebî söyleyişte dilin estetik zevk ve çağrışım uyandırmak için sanatsal işlevde kullanıldığı bilgisi doğrudur.

7. Aşağıdaki metinlerin hangisinde yazarın tutumu "sanat metni" özelliğinden ziyade "öğretici metin" özelliğini göstermektedir?

   1. Gecenin bu vaktinde, eski evin gıcırdayan tahtaları arasında geçmişin hayaletleriyle baş başa kalmak insanın içini garip bir hüzünle dolduruyordu.
   2. Türk edebiyatında ilk yerli roman Şemsettin Sami tarafından kaleme alınan Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat adlı eserdir.
   3. Şair, şiirinin ilk dizesinde rüzgârın saçlarında dolaştığını söylerken aslında yalnızlığın o soğuk nefesini hissettirmek istiyordu.
   4. Mavi kubbenin altında unutulmuş bir kuş gibi çırpınan kalbim, uzak iklimlerden gelecek mutlu haberleri bekliyordu.
   5. Baharın ilk leylak kokuları konağın bahçesini sardığında, zaman sanki yıllar öncesine geri dönmüştü.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Öğretici metinler bilgi vermek amacıyla yazılır ve nesnel, kanıtlanabilir bilgiler içerir.
   2. Diğer seçeneklerdeki metinler kişisel duygu, hayal ve kurmaca unsurlar barındırdığı için sanat metni özelliği gösterir.
   3. Doğru seçenekte "Türk edebiyatında ilk yerli roman Şemsettin Sami tarafından kaleme alınan Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat adlı eserdir." cümlesi tamamen bilgi verici ve nesnel bir nitelik taşıdığından öğretici metin özelliğindedir.

8. Sanat metinleri ile öğretici metinler karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi iki metin türü arasındaki temel farklardan biri olamaz?

   1. Sanat metinlerinde kurmaca bir evren yaratılırken öğretici metinlerde gerçeklik olduğu gibi yansıtılır.
   2. Sanat metinlerinde kelimeler yan ve mecaz anlamlarıyla kullanılırken öğretici metinlerde gerçek anlamları tercih edilir.
   3. Sanat metinlerinde okurda estetik bir haz uyandırmak amaçlanırken öğretici metinlerde bilgi vermek hedeflenir.
   4. Sanat metinlerinde anlatılanların doğruluğunu kanıtlama zorunluluğu varken öğretici metinlerde bu zorunluluk yoktur.
   5. Sanat metinlerinden okurlar farklı anlamlar çıkarabilirken öğretici metinlerin iletisi genellikle tektir.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Sanat metinlerinde kurmaca bir evren yaratılırken öğretici metinlerde gerçeklik olduğu gibi yansıtılır .
   2. Sanat metinlerinde kelimeler yan ve mecaz anlamda, öğretici metinlerde ise gerçek anlamda kullanılır .
   3. Sanat metinlerinin amacı estetik haz uyandırmak, öğretici metinlerin amacı bilgi vermektir .
   4. Doğru seçenekte "Sanat metinlerinde anlatılanların doğruluğunu kanıtlama zorunluluğu varken" denilmiştir ki bu tam tersidir; edebî metinlerin doğruluk iddiası veya kanıtlama zorunluluğu yoktur, bu özellik öğretici metinlere aittir.
   5. Sanat metinlerinden farklı anlamlar çıkarılabilirken öğretici metinlerin iletisi tektir .
9. • I.
     Yazar, sokakta gördüğü yaşlı bir adamın yüzündeki çizgileri anlattığı cümlede gerçekliği kendi dünyasında yeniden biçimlendirmiştir.
   • II.
     Metinde anlatılan olay tamamen yaşanmış bir anıya dayanmakta olup yazar nesnel bir tavır takınmıştır.
   • III.
     Yazar, okurun zihninde estetik bir tat bırakmak amacıyla günlük dili sanatlı bir söyleyişe dönüştürmüştür.
   • IV.
     Eserin temel amacı okura bilimsel bir gerçeği kanıtlamak ve istatistiki bilgi vermektir.

   Yukarıdaki numaralanmış yargılardan hangileri edebî metinlerin özellikleriyle doğrudan ilişkilidir?

   1. I ve III
   2. I ve IV
   3. II ve III
   4. II ve IV
   5. III ve IV
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Edebî metinlerde gerçeklik, yazarın hayal dünyasında yeniden biçimlendirilir ve kurmaca bir nitelik kazanır (I. yargı doğrudur).
   2. Edebî metinler tamamen yaşanmış anılara dayanmak zorunda değildir ve yazar öznel bir tavır takınır (II. yargı yanlıştır).
   3. Edebî metinlerde dil, sanatlı bir söyleyişe dönüştürülerek okurda estetik haz uyandırılır (III. yargı doğrudur).
   4. Okura bilimsel gerçeği kanıtlamak ve istatistiki bilgi vermek öğretici metinlerin özelliğidir, edebî metinlerin değil (IV. yargı yanlıştır).
   5. Bu durumda I ve III numaralı yargılar edebî metinlerin özellikleriyle doğrudan ilişkilidir.

10. Sanatçı, eserini oluştururken ne tamamen dış dünyadaki nesnel gerçekliğe bağlı kalır ne de onu tamamen kopararak anlaşılmaz kılar; dış dünyadaki malzemeyi kendi süzgecinden geçirerek yeni bir gerçeklik inşa eder.

    Bu parçada edebî metinlerin hangi temel özelliği vurgulanmaktadır?

    1. Akıcılık
    2. Nesnellik
    3. Öğreticilik
    4. Kurmaca
    5. Evrensellik
    Cevap ve çözüm

    Cevap: D)

    1. Metinde sanatçının dış dünyadaki nesnel gerçekliği olduğu gibi almadığı, onu kendi süzgecinden geçirerek yeni bir gerçeklik inşa ettiği belirtilmiştir.
    2. Sanatçının gerçeği kendi hayal dünyasında yeniden biçimlendirerek yeni bir evren kurması edebiyat teorisinde "kurmaca" kavramıyla ifade edilir.
    3. Bu doğrultuda parçada vurgulanan temel özellik kurmacadır.