9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Metinlerin Sınıflandırılması ve Edebî Metin Orta Seviye Test 1 – 10 Soru (Çözümlü)

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Metinlerin Sınıflandırılması ve Edebî Metin Orta Seviye Test 1 — sorular ve çözümler

10 soru · Türk Dili ve Edebiyatı · 9. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. • I.
     Yazar, eserinde tarihi gerçekleri kendi süzgecinden geçirerek yeniden kurgulamıştır.
   • II.
     Metinde amaç, okura ekonomik krizin nedenlerini bilimsel verilerle açıklamaktır.
   • III.
     Şiirde kullanılan kelimeler günlük anlamlarından uzaklaşarak yeni çağrışımlar kazanmıştır.
   • IV.
     Makalede yazar, tezini ispatlamak için tarafsız ve nesnel istatistikler kullanmıştır.

   Yukarıda numaralanmış cümlelerin hangilerinde edebî metinlere ait özellikler vurgulanmıştır?

   1. I ve III
   2. I ve IV
   3. II ve III
   4. II ve IV
   5. III ve IV
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. I numaralı cümlede yazarın tarihi gerçekleri yeniden kurguladığı belirtilmektedir; bu edebî metinlerin bir özelliğidir.
   2. II numaralı cümlede amacın ekonomik krizin nedenlerini bilimsel verilerle açıklamak olduğu söylenmektedir; bu öğretici metin özelliğidir.
   3. III numaralı cümlede şiirde kelimelerin günlük anlamlarından uzaklaşarak yeni çağrışımlar kazandığı ifade edilmektedir; bu da edebî metin özelliğidir.
   4. IV numaralı cümlede makalede tarafsız ve nesnel istatistikler kullanıldığı belirtilmektedir; bu öğretici metin özelliğidir.
   5. Buna göre I ve III numaralı cümleler edebî metinlere aittir.

2. Aşağıdaki metinlerin hangisinde "kurmaca" kavramı en belirgin şekilde kendini göstermektedir?

   1. Zaman matbaasının saniyeleri akarken ihtiyar çınar, geçmişin rüyalarını yapraklarına fısıldıyordu.
   2. Osmanlı Devleti 1299 yılında Söğüt ve çevresinde kurulmuş Türk devletidir.
   3. Türkiye'nin nüfusu son yıllarda iç göçler nedeniyle büyük şehirlerde yoğunlaşmıştır.
   4. Karbonhidratlar vücudumuzun temel enerji kaynakları arasında yer alan besin ögeleridir.
   5. Fotosentez, bitkilerin güneş enerjisini kullanarak kendi besinlerini üretme sürecidir.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Kurmaca kavramı, gerçek yaşamda birebir var olmayan, yazarın zihninde tasarladığı, hayal gücüne dayanan ve sanatsal metinlerde (edebî metinlerde) yer alan olay, kişi, yer veya zaman unsurlarını ifade eder.
   2. Diğer seçeneklerdeki cümleler bilgilendirici, bilimsel veya tarihî gerçekliği olan, nesnel bilgileri aktaran öğretici metinlerdir ve kurmaca içermez.
   3. Doğru seçenekte yer alan "Zaman matbaasının saniyeleri akarken ihtiyar çınar, geçmişin rüyalarını yapraklarına fısıldıyordu" cümlesinde ise doğada gerçekleşmesi mümkün olmayan hayalî unsurlar (çınarın rüya fısıldaması) kişileştirme sanatıyla verilmiş olup kurmacanın en belirgin örneğidir.

3. Edebî metinlerle öğretici metinler karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi her iki metin türünün ortak özelliklerinden biridir?

   1. Dilin, sanat yapmak ve estetik zevk uyandırmak amacıyla kullanılması
   2. Yazarın kendi iç dünyasını ve öznel hayallerini ön plana çıkarması
   3. Dış dünyadaki gerçekliğin tamamen kurmaca bir süzgeçten geçirilmesi
   4. Okuyucuda farklı çağrışımlar uyandıracak çok anlamlılığa yer verilmesi
   5. Yazılı bir anlatım aracı olan dilin iletişim kurmak için kullanılması
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Edebî metinler ve öğretici metinler farklı amaçlarla yazılsa da ikisi de dil ile oluşturulan metinlerdir.
   2. Her iki metin türü de iletişim kurmak, duygu veya bilgileri aktarmak için yazılı bir anlatım aracı olan dili ortak olarak kullanır.
   3. Bu nedenle dilin iletişim kurmak için kullanılması her iki metin türünün ortak özelliğidir.

4. Aşağıdakilerden hangisi edebî metinlerin temel özelliklerinden biri değildir?

   1. Okuyucuda estetik bir beğeni ve heyecan uyandırma amacı güder.
   2. Dildeki kelimeleri günlük anlamlarının dışına taşıyarak yeni anlam katmanları oluşturur.
   3. Bilgi vermek, okuru aydınlatmak ve nesnel gerçekliği aktarmak amacıyla kaleme alınır.
   4. Kurgusal bir nitelik taşır; yazar dış dünyayı kendi hayal süzgecinden geçirerek yansıtır.
   5. Anlatımda öznel bir tutum benimsenir ve okurda farklı çağrışımlar uyandırılır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Edebî metinler kurmaca nitelik taşır, estetik zevk uyandırmayı amaçlar, kelimeleri yan ve mecaz anlamda kullanır ve öznel bir tutum benimser.
   2. Bilgi vermek, okuru aydınlatmak ve nesnel gerçekliği aktarmak ise öğretici metinlerin temel özelliğidir.
   3. Bu durumda doğru seçenekte verilen ifade öğretici metinlere aittir ve edebî metinlerin özelliklerinden biri değildir.

5. Aşağıdaki dizelerin hangisinde şair, duygularını aktarırken örtük bir anlam (örtük ileti) oluşturmuştur?

   1. Ankara kalesinde bayrağımız dalgalanmaktadır.
   2. Türkiye'nin başkenti Ankara, iç bölgelerimizde yer alır.
   3. Şehrin sokaklarında akşamüstü yağmur yağdı.
   4. Gümüş rüzgârlar saçlarını tarayıp geçti dağlardan.
   5. Yolcular otobüse binip uzak köye doğru hareket etti.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Örtük anlam (örtük ileti), kelimelerin mecaz ve yan anlamlarla kullanılarak okura farklı çağrışımlar ve hayaller sunmasıyla oluşur.
   2. Diğer seçeneklerdeki cümleler günlük hayattan, doğrudan ve gerçek anlamlı (açık iletili) bilgiler içermektedir.
   3. Doğru seçenekteki 'Gümüş rüzgârlar saçlarını tarayıp geçti dağlardan' dizesinde ise rüzgârın gümüş olarak nitelenmesi ve saç taraması gibi unsurlarla mecazlı ve örtük bir anlam oluşturulmuştur.

6. Odamızın penceresinden görünen dar sokak, yağmurun etkisiyle adeta gümüş bir tünele dönüşmüştü. Uzaktan gelen çocuk sesleri, bu sessizliği bozan tek canlı ezgiydi sanki. Yaşlı çınar ağacı, yapraklarındaki son damlaları da toprağa bırakırken içindeki hüznü adeta bizimle paylaşıyordu.

   Bu parçayla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

   1. Dış dünyadaki gerçeklik olduğu gibi değil, yazarın süzgecinden geçirilerek aktarılmıştır.
   2. Anlatımda kişisel izlenimlere ve öznel değerlendirmelere yer verilmiştir.
   3. Kelimeler mecaz ve yan anlamlarıyla kullanılarak anlatıma zenginlik katılmıştır.
   4. Yazar, gözlemlerini kendi duygularıyla harmanlayarak kurgusal bir atmosfer yaratmıştır.
   5. Okuyucuya belli bir konuda nesnel bilgiler sunmak ve kanıtlamak temel amaçtır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Parçayı incelediğimizde yazarın dış dünyadaki bir sokağı ve manzarayı kendi duygularıyla, hüznüyle harmanlayarak öznel bir şekilde aktardığını görüyoruz.
   2. Kelimeler yan ve mecaz anlamlarıyla kullanılmış, kurgusal bir atmosfer yaratılmıştır.
   3. Doğru seçenekte yer alan 'Okuyucuya belli bir konuda nesnel bilgiler sunmak ve kanıtlamak temel amaçtır' ifadesi öğretici metinlere aittir ve bu edebi/sanatsal parça için söylenemez.

7. Gün batarken denizin kıyısında yalnızlığı öpen dalgalar kıyıya vurdu.

   Bu cümlede vurgulanan sözle vurgulanmak istenen durum aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Deniz suyunun sıcaklığının akşam saatlerinde düşmesi
   2. Dalgaların kayalara çarparken çıkardığı seslerin insanı dinlendirmesi
   3. Sahilde hiç kimsenin olmayışının doğaya kattığı kimsesizlik ve hüzün atmosferi
   4. Güneşin batışıyla birlikte balıkçı teknelerinin limana dönmeye başlaması
   5. Kıyıdaki kumların dalgalar nedeniyle sürekli yer değiştirmesi
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Altı çizili 'yalnızlığı öpen dalgalar' söz öbeğinde dalgalara insani bir özellik (öpmek) yüklenmiş ve sahilin kimsesiz, sessiz doğasıyla bütünleştirilmiştir.
   2. Bu imgesel ifade, sahilin ve deniz kenarının o anki kimsesizlik, sessizlik ve hüzün atmosferini okuyucuya hissettirmektedir.
   3. Bu durum doğru seçenekte doğru şekilde açıklanmıştır.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde edebî metinlerin ayırt edici özelliklerinden biri vurgulanmıştır?

   1. Yazar, bu makalesinde ekonomi alanındaki verileri resmi istatistiklerle kanıtlamıştır.
   2. Şair, eserinde bahar aylarının insan ruhunda uyandırdığı coşkuyu özgün imgelerle yansıtmıştır.
   3. Bu ansiklopedi maddesinde tarihî olaylar kronolojik sıraya sadık kalınarak özetlenmiştir.
   4. Köşe yazarında son dönemde yaşanan sosyal değişimler istatistiki grafiklerle desteklenmiştir.
   5. Yazar, bu biyografi çalışmasında sanatçının hayatını belgeler ve mektuplarla kanıtlamıştır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Edebî metinlerin en önemli ayırt edici özelliği estetik zevk uyandırma amacı taşıması, kurmaca olması ve kelimelerin mecaz/imgesel anlamda kullanılmasıdır.
   2. Diğer seçeneklerde makale, ansiklopedi, köşe yazısı ve biyografi gibi öğretici metin türlerinden bahsedilmekte ve nesnel kanıtlama, bilgi verme vurgulanmaktadır.
   3. Doğru seçenekte ise şairin eserinde bahar aylarının insan ruhundaki coşkuyu özgün imgelerle yansıttığı belirtilerek edebî metnin ayırt edici bir özelliği vurgulanmıştır.

9. Edebî metinlerde sanatçının duygu, düşünce ve hayallerini hiçbir yoruma gerek kalmaksızın doğrudan ve net bir şekilde okura aktardığı iletilere ne ad verilir?

   1. Örtük ileti
   2. Açık ileti
   3. Nesnel yargı
   4. Kurmaca yapı
   5. Estetik imge
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. Edebî metinlerde anlamın doğrudan verilmediği, okuyucunun yorumuna ve çağrışımlarına bırakıldığı iletilere örtük ileti denir.
   2. Sanatçının duygu ve düşüncelerini hiçbir yoruma gerek kalmaksızın doğrudan ve net bir şekilde okura aktardığı iletilere ise açık ileti denir.
   3. Soru kökünde doğrudan ve net aktarılan iletiler sorulduğu için doğru cevap açık iletidir.
10. • I.
      Deneme yazarı, sanat ve toplum üzerine kişisel görüşlerini kanıtlama kaygısı gütmeden aktarır.
    • II.
      Şiirde kullanılan imgeler okurun hayal dünyasını harekete geçirerek ona farklı anlam pencereleri açar.
    • III.
      Makalede yazar, ileri sürdüğü düşünceleri somut kanıtlar ve bilimsel verilerle desteklemek zorundadır.
    • IV.
      Hikâyede anlatılan olaylar ve kişiler tamamen gerçek hayatta birebir yaşanmış olaylardan alınır.

    Yukarıda numaralanmış yargıların hangisinde bir bilgi yanlışlığı vardır?

    1. I
    2. II
    3. III
    4. IV
    5. Hiçbiri
    Cevap ve çözüm

    Cevap: D)

    1. I numaralı yargıda deneme yazarının kişisel görüşlerini kanıtlama kaygısı gütmeden aktardığı belirtilmiştir; bu bilgi doğrudur.
    2. II numaralı yargıda şiirde kullanılan imgelerin okurun hayal dünyasını harekete geçirdiği söylenmiştir; bu bilgi doğrudur.
    3. III numaralı yargıda makale yazarının düşüncelerini somut kanıtlar ve bilimsel verilerle desteklemek zorunda olduğu ifade edilmiştir; bu bilgi doğrudur.
    4. IV numaralı yargıda hikâyede anlatılan olaylar ve kişilerin tamamen gerçek hayatta birebir yaşanmış olaylardan alındığı iddia edilmiştir; ancak edebî metinlerde (hikâye dahil) kurmaca gerçeklik söz konusudur, olaylar ve kişiler hayal ürünüdür veya gerçeğin sanatsal süzgecinden geçirilerek yeniden üretilir, bu nedenle birebir gerçek hayattan alınmak zorunda değildir. Bu yargı yanlıştır.
    5. Sonuç olarak IV numaralı cümlede bilgi yanlışı bulunmaktadır.