9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Edebî Dil ve Günlük Dil Zor Seviye Test 1 – 10 Soru (Çözümlü)

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Edebî Dil ve Günlük Dil Zor Seviye Test 1 — sorular ve çözümler

10 soru · Türk Dili ve Edebiyatı · 9. sınıf. Yukarıdan online çözebilir, ya da PDF olarak yazdırabilirsin.

1. Şair, kelimeleri sözlükteki yerlerinden alıp kendi hayal dünyasında yeniden yoğurur. Onun elinde "taş" yalnızca bir taş değildir; bazen sabrın, bazen bir ayrılığın ağırlığıdır. Okur da bu kelimelerle karşılaştığında kendi yaşantısından renkler katarak şiiri yeniden yazar gibi okur ve içinde bir heyecan duyar.

   Bu metinden hareketle edebî dil ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

   1. Günlük dildeki kurallara ve sınırlamalara tamamen bağlı kalır.
   2. Okuyucunun hayal dünyasını harekete geçiren imgeler barındırır.
   3. Kelimeler sözlük anlamlarının dışına çıkarılarak zenginleştirilir.
   4. Okurda estetik bir beğeni ve duygusal bir etki uyandırmayı amaçlar.
   5. Sanatçının bireysel duygu ve hayallerini aktarmada temel bir araçtır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Metinde şairin kelimeleri sözlük anlamlarının dışına çıkarıp yeni anlamlar yüklediği ("taş"ın sabrı ya da ayrılığı anlatması), okurun hayal dünyasının harekete geçtiği ve okurda heyecan uyandığı anlatılmaktadır.
   2. Bunlar edebî dilin imge, çağrışım ve estetik etki özellikleridir.
   3. Metne göre edebî dil, günlük dilin sınırlarını aşar; bu yüzden "günlük dildeki kurallara ve sınırlamalara tamamen bağlı kalır" yargısına ulaşılamaz.

2. Bu dizelerde vurgulanan gümüş sözcüğüyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

   Dağların ardında gümüş bir tül gibi,

   Sessizce yayılan sabah sisiydi.

   İçimde uyanan o eski türkü gibi,

   Ruhumu saran tatlı bir nefesti.

   1. Parlak, beyaz ve tül gibi ince olan sis tabakası
   2. Değerli madenlerden yapılmış bir süs eşyası
   3. Gecenin karanlığını aydınlatan ay ışığı
   4. Zenginliği ve ihtişamı simgeleyen bir renk
   5. Soğuk kış günlerinde donmuş su damlaları
   Cevap ve çözüm

   Cevap: A)

   1. Metinde geçen 'gümüş bir tül gibi' ifadesi sabah sisinin rengini ve yapısını nitelendirmek için kullanılmaktadır.
   2. Sisin parlak, beyaz ve tül gibi ince olduğunu ifade etmek amacıyla benzetme yoluyla imgesel bir söyleyiş oluşturulmuştur.

3. Bu metindeki numaralanmış cümlelerin hangisinde günlük dilin anlatım özelliklerinden uzaklaşılarak edebî söyleyişe yer verilmiştir?

   (I) Köyün ortasından geçen dere, yaz sıcaklarında iyiden iyiye çekilmişti.

   (II) Evlerin bacalarından duman tütmüyordu.

   (III) İhtiyar çınar, yılların yükünü omuzlarında taşıyan yorgun bir derviş gibi dikiliyordu meydanda.

   (IV) Çocuklar okuldan dönerken tozlu yollarda neşeyle koşturuyordu.

   (V) Güneş, dağların ardında batmak üzereydi.

   1. I
   2. II
   3. III
   4. IV
   5. V
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Günlük dil, bilgi aktarmak ve anlaşmayı sağlamak amacıyla kullanılan sade ve kurallı bir dildir.
   2. Edebi dil ise sözcüklerin yan ve mecaz anlamlarıyla zenginleştirildiği, estetik bir söyleyiş barındıran dildir.
   3. III numaralı cümlede ihtiyar çınar, 'yılların yükünü omuzlarında taşıyan yorgun bir derviş'e benzetilerek kişileştirme yapılmış ve edebi söyleyişe yer verilmiştir.

4. Akşamüstü sahile indiğimde deniz, bütün gün biriktirdiği yorgunluğu kıyıya bırakıyordu. Martıların çığlıkları gökyüzünde ince birer çizik açıyor, iskelenin ucundaki yaşlı balıkçı ağlarını değil sanki geçmiş yıllarını topluyordu. Ben de o an, içimde uzun zamandır susan bir şarkının yeniden mırıldandığını duydum.

   Bu parça ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

   1. Anlatımda gözleme dayalı somut ayrıntılara yer verilmiştir.
   2. Kelimelere yüklenen mecaz anlamlarla imgeler oluşturulmuştur.
   3. Yazar, iç dünyasındaki duyguları ve izlenimleri yansıtmayı amaçlamıştır.
   4. Okuyucuyu bilgilendirmek amacıyla nesnel bir anlatım tercih edilmiştir.
   5. Edebî dilin anlatım olanaklarından ve çağrışım gücünden yararlanılmıştır.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Parçada martılar, iskele ve yaşlı balıkçı gibi gözleme dayalı somut ayrıntılar vardır.
   2. "Denizin yorgunluğunu kıyıya bırakması", "geçmiş yıllarını toplamak" gibi mecazlı söyleyişlerle imgeler kurulmuş, yazar iç dünyasındaki duyguları yansıtmıştır.
   3. Bu yönüyle parça edebî dilin çağrışım gücünden yararlanan öznel bir metindir.
   4. Okuyucuyu bilgilendirmek amacıyla nesnel bir anlatımın tercih edildiği söylenemez.

5. Bu iki metinle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   I. Metin:

   Sokak lambalarının sarı ışığı altında, ıslak kaldırımlarda yürüyordu. Uzaktan gelen bir tren sesi, gecenin sessizliğini ortadan ikiye bölüyordu.

   II. Metin:

   Karanlık sokakların sinesine saplanan sarı bir hançerdi lamba ışığı. Gecenin uykusunu kaçıran o demir ses, ruhumda derin yaralar açıyordu.

   1. Her iki metin de aynı konuyu günlük dilin kurallarıyla ve nesnel olarak ele almıştır.
   2. Her iki metin de bilimsel terimlerin yoğun olarak kullanıldığı öğretici metinler grubuna girer.
   3. I. metinde edebî sanatlar ve çağrışımlar ağırlıktayken, II. metin tamamen bilgilendirici bir makaleden alınmıştır.
   4. II. metinde kelimeler tamamen sözlük anlamlarıyla kullanılarak olaylar kronolojik sırayla verilmiştir.
   5. I. metin günlük dilin sade ve doğrudan anlatımıyla yazılmışken, II. metin edebî dilin imgeli ve mecazlı yapısıyla oluşturulmuştur.
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. I. metne baktığımızda, sokak lambası, ıslak kaldırımlar ve tren sesi gibi unsurların doğrudan, mecaz barındırmayan ve günlük dilin sade anlatım özellikleriyle aktarıldığını görüyoruz.
   2. II. metne baktığımızda ise 'sarı bir hançerdi lamba ışığı', 'gecenin uykusunu kaçıran o demir ses' ve 'ruhumda derin yaralar açıyordu' gibi ifadelerle bolca imge, mecaz ve edebî sanat kullanıldığını, dolayısıyla edebî dilin tercih edildiğini tespit ediyoruz.
   3. Seçenekleri incelediğimizde doğru seçenek bu tespiti tam olarak doğrulamaktadır:

   • I.
     metin günlük dilin sade ve doğrudan anlatımıyla yazılmışken,
   • II.
     metin edebî dilin imgeli ve mecazlı yapısıyla oluşturulmuştur.

6. Aşağıdaki tabloda edebî dil ile günlük dilin bazı özellikleri karşılaştırılmıştır.

   	Özellik	Günlük Dil	Edebî Dil
   I	Amacı	Bilgi aktarmak ve anlaşmayı sağlamak	Estetik zevk uyandırmak ve duygu aktarmak
   II	Kelime anlamı	Genellikle temel (gerçek) anlam	Yan, mecaz ve imgesel anlamlar
   III	Anlatım	Sade ve doğrudan	Çağrışımlı, dolaylı ve özgün
   IV	Sözcük kullanımı	Sözcükler çoğunlukla mecaz anlamlıdır	Sözcükler yalnızca sözlük anlamıyla kullanılır
   V	Kalıcılık	Anlık iletişime dayanır	Kalıcı ve çok katmanlıdır

   Bu karşılaştırmaların hangisinde bir bilgi yanlışlığı yapılmıştır?

   1. I
   2. II
   3. III
   4. IV
   5. V
   Cevap ve çözüm

   Cevap: D)

   1. Günlük dilde sözcükler çoğunlukla temel (gerçek) anlamlarıyla kullanılır; edebî dilde ise yan ve mecaz anlamlar ağır basar.
   2. IV numaralı satırda bu durum tam tersine verilmiştir: günlük dil için "mecaz anlamlı", edebî dil için "yalnızca sözlük anlamı" denmiştir.
   3. Öteki satırlardaki karşılaştırmalar doğrudur; bilgi yanlışlığı IV numaralı satırdadır.

7. Bu metnin düşünce akışına göre ikinci bir paragraf hangi cümleyle başlamalıdır?

   (I) Sanat eseri, yazarın veya şairin iç dünyasından süzülerek okura ulaşan özgün bir ifadedir.

   (II) Edebî metinlerde dil, günlük iletişimdeki sıradan işlevinden sıyrılarak estetik bir boyut kazanır.

   (III) Günlük dilde ise amaç yalnızca bilgi aktarmak veya anlaşmayı sağlamaktır.

   (IV) Sözcükler günlük hayatta herkesin bildiği ve bizzat kullandığı temel anlamlarıyla tercih edilir.

   (V) Bu durum günlük dilin kurallara bağlı, pratik ve doğrudan iletim odaklı bir yapıya sahip olduğunu gösterir.

   1. I
   2. II
   3. III
   4. IV
   5. V
   Cevap ve çözüm

   Cevap: C)

   1. Verilen metnin ilk cümlesinde sanat eserinin ve edebi ifadenin tanımı yapılmaktadır.
   2. II. ve V. cümleler edebi dilin estetik boyutunu ve yapısını anlatırken, III. ve IV. cümleler doğrudan günlük dile geçiş yapmakta ve günlük dilin işlevini açıklamaktadır.
   3. Paragrafın düşünce akışına göre III. cümle günlük dile geçişin yapıldığı ikinci paragrafın başlangıcı olmalıdır.

8. Bu şiire hâkim olan duygu ve tema aşağıdakilerden hangisidir?

   Bir rüzgâr eser ıssız odamda,

   Perdeler hafifçe dalgalanır.

   Uzaklardan gelen bir sesle canda,

   Eski bir hatıra birden canlanır.

   Penceremin altında solan çiçek,

   Sanki bana geçmişi fısıldar.

   Gidenler bir daha dönmeyecek,

   Kalbimde acı bir hüzün saklar.

   1. Kahramanlık ve vatan sevgisi
   2. Doğanın uyanışına duyulan hayranlık
   3. Gurbet elinde çekilen maddi sıkıntılar
   4. Gelecek günlere olan inanç ve umut
   5. Yalnızlık ve geçip giden zamana duyulan özlem
   Cevap ve çözüm

   Cevap: E)

   1. Şiirin birinci dörtlüğünde ıssız oda, hafif dalgalanan perdeler ve uzaklardan gelen sesin eski bir hatırayı canlandırması geçmişe özlemi vurgular.
   2. İkinci dörtlükte penceremin altında solan çiçek geçmişi fısıldar ve gidenlerin geri dönmeyeceği düşüncesi kalpte acı bir hüzün saklar.
   3. Bu yönüyle şiire hâkim olan temel tema yalnızlık ve geçip giden zamana duyulan özlemdir.

9. Numaralanmış dizelerin hangilerinde edebî söyleyiş belirgin olarak günlük dilden ayrılmaktadır?

   • I.
     Bahçedeki elma ağacı bu yıl çok fazla meyve verdi.
   • II.
     Akşamın alacasında hüzünlü bir neva çalar içimde.
   • III.
     Gökyüzü bulutlarla kaplanınca yağmur yağmaya başladı.
   • IV.
     Mavi düşler ülkesinde demir atar ömrümün gemisi.
   1. I ve II
   2. II ve IV
   3. I ve III
   4. III ve IV
   5. II ve III
   Cevap ve çözüm

   Cevap: B)

   1. I ve III numaralı cümlelerde yer alan sözcükler tamamen gerçek anlamlarıyla kullanılmış olup günlük dilin özelliklerini taşımaktadır.
   2. II numaralı cümlede 'akşamın alacasında hüzünlü bir neva çalar içimde' ifadesi, IV numaralı cümlede ise 'mavi düşler ülkesinde demir atar ömrümün gemisi' dizesi edebi dilin özelliklerini ve imgesel söyleyişi yansıtmaktadır.

10. Aşağıdakilerin hangisinde kelime gerçek anlamından uzaklaştırılıp imgesel bir değer kazanarak edebî bir söyleyiş oluşturmuştur?

    1. Okulun bahçesindeki sarı yapraklar rüzgarla birlikte etrafa uçuşuyordu.
    2. Yazar, yeni romanında köy hayatının zorluklarını sade bir dille anlatmış.
    3. Irmak kenarındaki eski değirmen yıllardır sessizce dönmeye devam ediyor.
    4. Odanın ortasındaki masanın üzerine mavi kapaklı bir defter bıraktı.
    5. Zaman, sessiz adımlarla ömrümüzün baharını ellerimizden aldı gitti.
    Cevap ve çözüm

    Cevap: E)

    1. Edebi söyleyiş ve imgesel değer, kelimelerin gerçek veya temel anlamlarından uzaklaştırılıp yan veya mecaz anlamda kullanılmasıyla oluşur.
    2. Doğru seçenekte 'Zaman, sessiz adımlarla ömrümüzün baharını ellerimizden aldı gitti' cümlesinde zaman kişiselleştirilmiş, ömrün baharı benzetmesi yapılmış ve kelimeler gerçek anlamından uzaklaştırılıp imgesel değer kazanmıştır.